Genus est belli eius modi, quod
maxime vestros animos excitare atque inflammare ad persequendi
studium debeat: in quo agitur populi Romani gloria, quae vobis a maioribus
cum magna in omnibus rebus tum summa in re militari tradita est; agitur
salus sociorum atque amicorum, pro qua multa maiores vestri magna et
gravia bella gesserunt; aguntur certissma populi Romani vectigalia et
maxima, quibus amissis et pacis ornamenta et subsidia belli
requiretis; aguntur bona multorum civium, quibus est a vobis et ipsorum et rei publicae causa consulendum.
[7] Et quoniam semper appetentes gloriae praeter ceteras gentis atque avidi laudis fuistis, delenda est vobis ill macula
Mithridatico bello superiore concepta, quae penitus iam insedit ac nimis inveteravit in populi Romani nomine, -- quod is,
qui uno die, tota in Asia, tot in civitatibus, uno nuntio atque una significatione civis Romanos necandos trucidandosque
denotavit, non modo adhuc poenam nullam suo dignam scelere suscepit, sed ab illo tempore annum iam tertium et vicesimum
regnat, et ita regnat, ut se non Ponti neque Cappadociae latebris occultare velit, sed emergere ex patrio regno atque in
vestris vectigalibus, hoc est, in Asiae luce versari.
[8] Etenim adhuc ita nostri cum illo rege contenderunt imperatores, ut ab illo insignia
victoriae, non victoriam reportarent. Triumphavit L. Sulla,
triumphavit L. Murena de Mithridate, duo fortissimi viri et summi imperatores;
sed ita triumpharunt, ut ille pulsus superatusque regnaret. Verum tamen
illis imperatoribus laus est tribuenda quod egerunt, venia dandaquod reliquerunt, propterea quod ab eo bello Sullam in Italiam res publica, Murenam Sulla revocavit.
[9] Mithridates autem omne reliquum tempus non ad
oblivionem veteris belli, sed ad comparationem novi contulit: qui [postea] cum
maximas aedificasset ornassetque classis exercitusque permagnos
quibuscumque ex gentibus potuisset comparasset, et se Bosporanis
finitimis suis bellum inferre similaret, usque in Hispaniam legatos
ac litteras misit ad eos duces quibuscum tum bellum gerebamus, ut, cum duobus in locis disiunctissimis maximeque diversis uno consilio a binis hostium copiis bellum terra marique gereretur, vos ancipiti
contentione districti de imperio dimicaretis.
[10] Sed tamen alterius partis periculum, Sertorianae atque Hispaniensis, quae multo plus firmamenti
ac roboris habebat, Cn. Pompei divino consilio ac singulari virtute
depulsum est; in altera parte ita res a L. Lucullo summo viro est
administrata, ut initia illa rerum gestarum magna atque praeclara
non felicitati eius, sed virtuti, haec autem extrema, quae nuper
acciderunt, non culpae, sed fortunae tribuenda esse videantur. Sed de Lucullo
dicam alio loco, et ita dicam, Quirites, ut neque vera laus ei detracta
oratione mea neque falsa adficta esse videatur:
[11] de vestri imperi dignitate atque gloria -- quoniam is est exorsus orationis meae -- videte quem vobis animum suscipiendum putetis. Maiores nostri saepe mercatoribus aut naviculariis nostris iniuriosius tractatis bella gesserunt: vos, tot milibus civium
Romanorum uno nuntio atque uno tempore necatis, quo tandem animo esse debetis?
Legati quod erant appellati superbius, Corinthum patres vestri
totius Graeciae lumen exstinctum esse voluerunt: vos eum regem inultum esse
patiemini, qui legatum populi Romani consularem vinculis ac verberibus
atque omni supplicio excruciatum necavit? Illi libertatem imminutam
civium Romanorum non tulerunt: vos ereptam vitam neglegetis? ius
legationis verbo violatum illi persecuti sunt: vos legatum omni supplicio interfectum relinquetis?
[12] Videte ne, ut illis pulcherrimum fuit tantam vobis imperi gloriam tradere, sic vobis turpissimum sit, id quod accepistis tueri et conservare non posse.