[43] Et quoniam auctoritas quoque in bellis administrandis
multum atque in imperio militari valet, certe nemini dubium est quin
ea
re idem ille imperator plurimum possit. Vehementer autem pertinere
ad
bella administranda quid hostes, quid socii de imperatoribus nostris
existiment quis ignorat, cum sciamus homines in tantis rebus, ut aut
contemnant aut metuant aut oderint aut ament, opinione non minus et
fama
quam aliqua ratione certa commoveri? Quod igitur nomen umquam in
orbe
terrarum clarius fuit? cuius res gestae pares? de quo homine vos, -- id quod maxime facit auctoritatem, -- tanta et tam praeclara iudicia
fecistis?
[44] An vero ullam usquam esse oram tam desertam putatis,
quo
non illius diei fama pervaserit, cum universus populus Romanus,
referto
foro completisque omnibus templis ex quibus hic locus conspici
potest,
unum sibi ad commune omnium gentium bellum Cn. Pompeium imperatorem
deposcit? Itaque -- ut plura non dicam, neque aliorum exemplis
confirmem quantum [huius] auctoritas valeat in bello -- ab eodem Cn.
Pompeio omnium rerum egregiarum exempla sumantur: qui quo die a
vobis
maritimo bello praepositus est imperator, tanta repente vilitas
annonae
ex summa inopia et caritate rei frumentariae consecuta est unius
hominis
spe ac nomine, quantum vix in summa ubertate agrorum diuturna pax
efficere potuisset.
[45] iam accepta in Ponto calamitate ex eo
proelio,
de quo vos paulo ante invitus admonui, -- cum socii pertimuissent,
hostium opes animique crevissent, satis firmum praesidium provincia
non
haberet, -- amisissetis Asiam, Quirites, nisi ad ipsum discrimen
eius
temporis divinitus Cn. Pompeium ad eas regiones fortuna populi
Romani
attulisset. Huius adventus et Mithridatem insolita inflammatum
victoria
continuit, et Tigranem magnis copiis minitantem Asiae retardavit.
Et
quisquam dubitabit quid virtute perfecturus sit, qui tantum
auctoritate
perfecerit? aut quam facile imperio atque exercitu socios et
vectigalia
conservaturus sit, qui ipso nomine ac rumore defenderit?
[46] Age vero, illa res quantam declarat eiusdem hominis
apud
hostis populi Romani autoritatem, quod ex locis tam longinquis
tamque
diversis tam brevi tempore omnes huic se uni dediderunt? quod a
communi
Cretensium legati, cum in eorum insula noster imperator exercitusque
esset, ad Cn. Pompeium in ultimas prope terras venerunt, eique se
omnis
Cretensium civitates dedere velle dixerunt? Quid? idem iste
Mithridates nonne ad eundem Cn. Pompeium legatum usque in Hispaniam
misit? eum quem Pompeius legatum semper iudicavit, ei quibus erat
[semper] molestum ad eum potissimum esse missum, speculatorem quam
legatum iudicari maluerunt. Potestis igitur iam constituere,
Quirites,
hanc auctoritatem, multis postea rebus gestis magnisque vestris
iudiciis
amplificatam, quantum apud illos reges, quantum apud exteras
nationes
valituram esse existimetis.