[36] Est haec divina atque incredibilis virtus imperatoris.
Quid ceterae, quas paulo ante commemorare coeperam, quantae atque
quam
multae sunt? Non enim bellandi virtus solum in summo ac perfecto
imperatore quaerenda est, sed multae sunt artes eximiae huius
administrae comitesque virtutis. Ac primum, quanta innocentia
debent
esse imperatores? quanta deinde in omnibus rebus temperantia?
quanta
fide? quanta facilitate? quanto ingenio? quanta humanitate? Quae
breviter qualia sint in Cn. Pompeio consideremus: summa enim omnia
sunt,
Quirites, sed ea magis ex aliorum contentione quam ipsa per sese
cognosci atque intellegi possunt.
[37] Quem enim imperatorem
possumus
ullo in numero putare, cuius in exercitu centuriatus veneant atque
venierint? Quid hunc hominem magnum aut amplum de re publica
cogitare,
qui pecuniam, ex aerario depromptam ad bellum administrandum, aut
propter cupiditatem provinciae magistratibus diviserit, aut propter
avaritiam Romae in quaestu reliquerit? Vestra admurmuratio facit,
Quirites, ut agnoscere videamini qui haec fecerint: ego autem nomino
neminem; qua re irasci mihi nemo poterit, nisi qui ante de se
voluerit
confiteri. Itaque propter hanc avaritiam imperatorum quantas
calamitates, quocumque ventum est, nostri exercitus ferant quis ignorat?
[38] Itinera quae per hosce annos in Italia per agros atque oppida
civium
Romanorum nostri imperatores fecerint recordamini: tum facilius
statuetis quid apud exteras nationes fieri existimetis. Utrum
pluris
arbitramini per hosce annos militum vestrorum armis hostium urbis,
an
hibernis sociorum civitates esse deletas? Neque enim potest
exercitum
is continere imperator, qui se ipse non continet, neque severus esse
in
iudicando, qui alios in se severos esse iudices non volt.
[39] Hic
miramur hunc hominem tantum excellere ceteris, cuius legiones sic in
Asiam pervenerint, ut non modo manus tanti exercitus, sed ne
vestigium
quidem cuiquam pacato nocuisse dicatur? iam vero quem ad modum
milites
hibernent cotidie sermones ac litterae perferuntur: non modo ut
sumptum
faciat in militem nemini vis adfertur, sed ne cupienti quidem
cuiquam
permittitur. Hiemis enim, non avaritiae perfugium maiores nostri in
sociorum atque amicorum tectis esse voluerunt.