Vulkanen

Vulkanen

Wat zijn vulkanen?
Een vulkaan is een gat in de aardkorst, waardoor gesmolten gesteente en andere materialen naar de oppervlakte komen. Sommige vulkanen zijn gewoon scheuren in de aardkorst. Andere zijn zwakke plekken in de aardkorst, die ontstaan op plaatsen waar magma door de korst brandt en omhoog borrelt waardoor het aan het aardoppervlak komt. Magma is heet gesmolten gesteente, dat ontstaat door het gedeeltelijk smelten van de korst en de mantel bij hoge temperaturen diep onder de grond. Als magma aan de oppervlakte komt, noemt men dit lava.

Levende en dode vulkanen
Uit vulkanen komt niet altijd lava gestroomd. We praten vaak over drie types vulkanen. De eerste zijn actieve vulkanen. Die kunnen jaren achtereen redelijk rustig zijn en dan ineens toch uitbarsten. Het tweede type is de slapende vulkaan. Die zijn eeuwenlang stil en komen dan plotseling tot een zware uitbarsting. Het derde type is de uitgedoofde vulkaan. Bij dit type is de aardkorst in de loop van de eeuwen van onderen zo aangegroeid, dat het magma er niet meer doorheen kan branden. Daardoor kunnen deze vulkanen niet meer tot uitbarsting komen.

Soorten vulkanen
In de omgeving van grenzen van tektonische platen komen de volgende soorten vulkanen voor:

De spleetvulkaan:

Een lange scheur in de aardkorst waardoor magma naar buiten komt. Deze ontstaat als twee tektonische platen uit elkaar drijven. Je vindt deze vooral bij oceaanruggen.

Normale vulkanen kun je onderverdelen in verschillende types afhankelijk van de vorm. We kennen:

De schildvulkaan:	Dit is een brede, ondiepe vulkaankegel, die ontstaat doordat het lava dat eruit stroomt, dun en heet is en heel langzaam afkoelt
De koepelvulkaan:	Deze kent een steile, bolle helling die gevormd is door dikke snel afkoelende lava.
De slakkenkegel:	Een vulkaan die naast lava ook veel as uitspuugt. De berg die door deze vulkaan gevormd wordt, is dan ook opgebouwd uit lagen as en lava die elkaar afwisselen.
De samengestelde vulkaan:	Deze is net zo opgebouwd als de slakkenkegel maar heeft naast de hoofdkrater nog meerdere kleinere kraters op haar flanken.
De calderavulkaan:	Dit is een oudere vulkaan met aan de bovenkant een grote brede krater. In deze krater hebben zich weer kleinere nieuwe kraters gevormd.

Op andere plaatsen, niet bij plaatgrenzen, kunnen hot-spot vulkanen ontstaan, doordat een zeer hete brandhaard (hot-spot) in de mantel, door de aardkorst heen brandt. Voorbeelden hiervan zie je bij de eilandenketen van Hawaï.

Andere vormen van vulkanisme zijn de geisers en de hete bronnen. Die vind je vaak in de buurt van vulkanen waar de aardkorst dunner is en de warmte van het magma verder doordringt in de aardkorst. Een geiser is een holte in de aardkorst of een waterhoudende grondlaag, die door het onderliggende magma wordt verwarmd tot het kookpunt. Het water kan dan tot 500 meter in de lucht spuiten. Een hete bron werkt op dezelfde manier alleen wordt het water daar niet zo verhit, dat het onder druk van stoom eruit spuit.

Full size

Soorten vulkanen
Een schematische voorstelling van de opbouw en structuur van zes soorten vulkanen.

Gemaakt door:
Colin Salmon,
Dorling Kindersley

Verwante sites

Hoofdpagina | Ontstaan van de Aarde | Structuur van de Aarde | Leven op Aarde

/C003124/nl/volcano_nl.htm