Platentektoniek

Platentektoniek

De aardkorst (lithosfeer) bestaat uit een aantal bewegende delen of platen, die voortdurend botsen en weer uit elkaar drijven. Totaal zijn er éénentwintig platen, negen grote en een twaalftal kleinere. De zes continenten liggen op evenzoveel grote platen, en worden continentale platen genoemd. De overige platen zijn oceaanplaten en vormen het grootste deel van de oceaanbodem. De studie van de tektonische platen of platentektoniek, helpt de continentendrift, de groei van de zeebodem, vulkaanuitbarstingen en de vorming van gebergten te verklaren. De kracht achter de beweging van de tektonische platen is waarschijnlijk de langzame, kolkende beweging van de mantel, waarin het gesteente omhoog wordt gestuwd door de hoge temperaturen en dan weer zakt door afkoeling. Deze cyclus duurt miljoenen jaren.

Full size

Continentendrift
De continenten drijven al miljoenen jaren langzaam over het aardoppervlak.

Gemaakt door:
Dave Donkin,
Dorling Kindersley

Continenten drift
Het verschuiven van de platen is al miljoenen jaren bezig waardoor het uiterlijk van de aarde steeds verandert. Als je goed naar de wereldbol kijkt, dan zie je dat de oostkust van Noord- en Zuid-Amerika precies past aan de westkust van Europa en Afrika. Deze continenten zijn dus in miljoenen jaren uit elkaar gedreven (continentendrift).

Divergerende platen
Daar waar platen uit elkaar drijven, komt er gesmolten gesteente (vloeibaar magma) omhoog als lava. Hierdoor groeit nieuw materiaal aan de platen vast. Op deze manier worden nieuwe oceaanplaten gevormd. De plaats waar dat gebeurt noemt men ook wel oceaanruggen. Oceaanruggen zijn zelden meer dan 1500 meter hoog, maar ze kunnen zich duizenden kilometers lang over de zeebodem slingeren. In alle grote oceanen bevindt zich een oceaanrug. Een voorbeeld hiervan is de Mid-Atlantische Rug in de Atlantische Oceaan, die loopt van de Noordpool tot de Zuidpool. Oceaan ruggen zijn gebieden met een grote vulkanische activiteit en veel aardbevingen.

Convergerende platen
Op veel plaatsen komen de enorme platen van het aardoppervlak naar elkaar toe, langzaam maar met een onvoorstelbare kracht. Soms wordt de rand van de plaat geleidelijk vernietigd door de kracht van de botsing. Maar soms rimpelt de rand van de plaat, zodat er bergketens ontstaan.
Als de ene tektonische plaat bij een botsing onder de andere wordt gedwongen noemt men dit subductie. Dit gebeurt meestal doordat een zware oceaanplaat op een lichtere continentale plaat botst. Een voorbeeld hiervan is de kust van de Stille Oceaan in Zuid-Amerika. De oceaanplaat schuift daar naar beneden in de asthenosfeer. Door de hitte van asthenosfeer, smelt het materiaal naarmate het dieper komt. Aan de oppervlakte zie je hierdoor een oceaantrog ontstaan, gevolgd door een eilandenboog. Ook komen hier veel vulkanische activiteiten en aardbevingen voor.

Full size

Groeiende Atlantische Oceaan
IJsland ligt op de Mid-Atlantische Rug. De tekening toont wat er kan gebeuren langs de rug als de Noord-Amerikaanse en de Europese plaat uit elkaar drijven. De rug (hier vanuit het zuiden bekeken) loopt verder voorbij de noordelijke top van IJsland.

Gemaakt door:
Colin Rose,
Dorling Kindersley

Als continentale platen botsen, splitst één van de platen in twee lagen. Een onderlaag van dicht mantelgesteente en een bovenlaag van licht korstgesteente. Wanneer de mantellaag eronder schuift, wordt de bovenlaag afgepeld en opgeplooid tegen de andere plaat waardoor bergketens ontstaan, zoals de Alpen. Dit zijn opgeplooide bergen.

Verwante sites

Hoofdpagina | Ontstaan van de Aarde | Structuur van de Aarde | Leven op Aarde

/C003124/nl/platetec_nl.htm