Toen de plantkundige William Barthlott en zijn collega Nesta Ehler in het midden van de zeventiger jaren een aantal plantenblaadjes onder een speciale microscoop legde, duidde nog niks op een spectaculaire ontdekking. De twee onderzochten of je aan de bladstructuur het onderlinge verband tussen groepen planten kon ontdekken.

Gewoon het dagelijks werk van een plantkundige - leek het. Ook het feit dat sommige planten voor elk onderzoek schoongemaakt moesten worden en anderen niet, zette de onderzoekers in eerste instantie niet aan het denken. Niet lang daarna ontdekte de biologen echter dat paradoxaal dat bladeren met een glad opervlak altijd schoon gemaakt moesten worden, terwijl degenen met een opervlak dat er onder de microscoop ruw uit zag, altijd schoon bleven. En er was nog wat opvallends: sommige stootte zelfs water af. Het drong snel tot hen door dat ook dat verband hield met het zelfreinigend vermogen.

Bij de lotus plant (Nelumbo Nucifera) was het effect wel heel erg opvallend: vanaf de met microscopisch kleine noppen en kleine waskristallen gevulde bladeren, loopt het water naar beneden als bij een heette kachelplaat. Barthlott's diagnose: Bij een glad opervlak "kruipt" het water over de stof weg. Bij een ruw opervlak kleven de druppels slechter aan elkaar, vormen balletjes en rollen vervolgens weg waarbij ze de stof met zich meenemen. In 1977 maken de biologen een aantekening van dit fenoneem. Op het idee om van dit fenoneem gebruik te maken met andere stoffen komen zij niet.
In 1989 leest William Barthlott, inmiddels professor bij de Universiteit van Bonn, zijn notities na, en besluit samen met zijn inmiddels gediplomeerde student Cristoph Neinhuis het fenoneem verder te onderzoeken. Het lukt de twee niet alleen het Lotus effect te verklaren, maar tevens de stofafwerende eigenschappen op een kunstmatig oppervlak overtebrengen.

In 1996 demonstreerde Barthlott en Neinhuis hun procedure waar ze inmiddels patent op hadden aangevraagd. Ze maakte een witte plaat die met hun procedure behanld was behoorlijk smerig en lieten er een paar druppels water op vallen, binnen no-time was de plaat weer schoon. Vervolgens deden ze hetzelfde met een normale plaat. Deze bleef echter een vieze grijze laag houden, die je er met water alleen niet afkreeg.