Lucy

Er zijn vele opgravingen gedaan van de mogelijke voorouders van de mens, waar indeling van soorten op gebaseerd is. Lucy is een van de belangrijkse en beroemste van die opgravingen.

Expedities naar Hadar

Donald Johanson, een Amerikaanse antropoloog, had zich als student beziggehouden met het bestuderen van chimpanseetanden. In 1973 nam hij deel aan een internationale expeditie naar het Afar-gebied. Onderzoek van de ravijnen, die door het Hadar-rivierstelsel waren uitgesneden, en van de fossielen die daar werden gevonden, wees erop, dat de sedimenten niet minder dan 4 miljoen jaar geleden waren afgezet. Deze sedimenten waren dus veel ouder dan die van vele andere vindplaatsen. Als er hominide overblijfselen (overblijfselen van een eertijdse variant van de mens) bij Hadar zouden worden aangetroffen, zouden zij de oudste zijn, die tot dan toe bekend waren.

Tijdens de eerste expeditie in 1973 bezocht Johanson de Franse geoloog Maurice Taieb en de Franse antropoloog Yves Coppens. Zij hadden hun basiskamp op de oevers van de (in het natte seizoen) snelstromende rivier de Awash. Maanden werk leverde een paar duizend fossielen op, maar slechts enkele van hominiden, namelijk vier botfragmenten van ledematen. Niettemin leken twee fragmenten bij elkaar te horen en een kniegewricht te vormen, dat was aangepast aan het rechtop lopen. Deze overblijfselen waren meer dan 3 miljoen jaar oud.

Fig 2.4.1: De man links is Donald Johanson, één van de archeologen die Lucy ontdekte.

In de herfst van 1974 werden verscheidene kaken en tanden ontdekt, die zowel eigenschappen van mensapen als van de mens vertoonden. In één gefossiliseerd verhemelte zaten zestien tanden nog op hun plaats. Een bekendmaking van het team vermeldde:" We hebben [...] onze kennismaking van het geslacht uitgebreid met bijna 1,5 miljoen jaar. Alle voorafgaande theorieën over de oorsprong van het geslacht, dat naar de moderne mens leidt, moeten nu volledig worden herzien." Het was meer dan 3 miljoen jaar geleden, dat "het geslacht liep, vlees at en waarschijnlijk werktuigen gebruikte om dieren te doden".

Veel paleontologen (wetenschappers die zich bezig houden met fossielen) hielden echter een slag om de arm. De fossielen vertoonden inderdaad australopithecine en menselijke kenmerken, maar men bezat nog geen aanwijzingen over de herseninhoud. Er zouden toch relatief grote hersenen aanwezig moeten zijn, om de fossielen in het geslacht te kunnen plaatsen. Meer aanwijzingen zouden spoedig volgen, maar van een heel ander karakter.

'Lucy' komt aan het licht

Fig 2.4.2: De botten van Lucy

Op kerstavond 1974 zagen Johanson en zijn collega Tom Gray in Hadar plotseling een stuk hominide armbot uit een rotshelling steken. Vlakbij werden ook andere fragmenten aangetroffen. Spoedig beseften ze, dat zij een schitterende vondst hadden gedaan. Na nog drie weken zoeken, was ongeveer twee vijfde van het skelet van een vrouwelijke hominide geborgen.

In het kader van het zoeken naar onze oorsprong zou dit een van de meest opmerkelijke vondsten blijken te zijn. Deze hominide en haar soortgenoten ontvingen in 1978 de wetenschappelijke naam Australopithecus afarensis (zuidelijke mensaap uit Afar), die aanvankelijk aanleiding gaf tot veel meningsverschillen. Meer algemeen is zij beter bekend onder haar bijnaam 'Lucy', afkomstig van het Beatles-nummer "Lucy in the Sky with Diamonds", dat in het kamp veel werd gedraaid.