Logo-AtomStrona g³ówna
Historia
Wiek XX
Do¶wiadczenia
Indeks nazwisk
Rozrywka
Odno¶niki
Podziêkowania
Autorzy
Komentarze
SZUKAJ
POLENGGER
Atom - Wspania³y ¦wiatLinePOLENGGER


FALA PRAWDOPODOBIEÑSTWA I ZASADA NIEOZNACZONO¦CI

    J±dro atomowe wokó³ którego kr±¿± elektrony po pewnych orbitach i które mog± przeskakiwaæ pomiêdzy nimi absorbuj±c b±d¼ emituj±c energiê. Dziwny ten obraz atomu. Jak wyobraziæ sobie tak± strukturê. Dlaczego tak jest? Obraz atomu stworzony przez Rutherforda i Bohra, mimo ¿e wyja¶ni³ wiele obserwowanych faktów zwi±zanych z atomami, nie by³ doskona³y.
    Werner Heisenberg (1901-1976) postanowi³ zmierzyæ siê z tym problemem. Do problemu tego naukowiec podszed³ decyduj±c siê oprzeæ na tym co mo¿na zmierzyæ do¶wiadczalnie, czyli na liniach widmowych. Stworzy³ teoriê zwan± mechanik± macierzow±. Dziêki obliczaniu pewnych skomplikowanych macierzy (pewnych wyra¿eñ matematycznych) mo¿na by³o otrzymaæ te same wyniki co z teorii Bohra i to bez odwo³ywania siê do dziwnych orbit elektronów. Macierze Heisenberga t³umaczy³y nawet wiêcej faktów ni¿ wcze¶niejsza teoria Bohra. Niestety jak to z teoriami opartymi na skomplikowanej matematyce bywa by³a ona bardzo trudna i dlatego niezbyt lubiana przez fizyków. Werner Heisenberg
Erwin Schrodinger     W 1925 roku 38 letni Erwin Schrodinger (1887-1961) przymierzy³ siê do tego problemu. Zainteresowany falowym opisem elektronu zaproponowanym przez de Broglie'a postanowi³ stworzyæ teoriê, w której opis ten by³by wykorzystany. Stworzy³ równanie, w którym elektron jest po prostu traktowany tak jakby by³ fal±, fal± materii. Równanie to jest nazywane równaniem Schrodingera. psi - funkcja falowa - opisana przez równanie Schrodingera mówi o wszystkich w³asno¶ciach elektronu, o których wiemy albo które mo¿emy zmierzyæ. psi jest zmienna w czasie i przestrzeni. Elektrony wed³ug naukowca mia³y byæ po prostu falami materii, a ich postaæ cz±steczkowa, jak twierdzi³ jest po prostu iluzj±. Równanie Schrodingera ( kwadrat funkcji falowej psi) opisywa³o gêsto¶æ rozk³adu tej fali materii. W atomie wodoru na przyk³ad fale materii by³y gêste w miejscach gdzie znajdowa³y siê orbity opisane teori± Bohra. Rozwi±zuj±c równanie mo¿na by³o obliczyæ bezpo¶rednio promienie tych orbit.

    Wiêcej, dziêki modelowi zaproponowanemu przez Schrodingera mo¿na by³o obliczaæ wielko¶ci promieni orbit, a tak¿e t³umaczyæ po³o¿enia linii widmowych ró¿nych innych pierwiastków (nie tak jak do tej pory tylko wodoru).
    Równanie Schrodingera dobrze opisuje nie tylko elektrony. Jest ono stosowane tak¿e do opisu innych cz±steczek takich jak protony, neutrony, czy wrêcz ca³e atomy.
    Poza tym teoria Schrodingera jest znacznie prostsza, choæ równowa¿na teorii macierzowej Heisenberga.
    Jednak interpretacja fali Schrodingera by³a b³êdna. Fakty do¶wiadczalne wskazywa³y na to, ¿e nie mo¿e to byæ fala materii. Jak bowiem wyt³umaczyæ nastêpuj±cy obserwowalny fakt:
    Wyobra¼my sobie, ¿e dysponujemy pewn± metalow± siatk±, któr± pod³±czmy do baterii o znanym napiêciu. Je¿eli teraz bêdziemy ostrzeliwaæ t± siatkê elektronami, które maj± energiê wiêksz± ni¿ energia tak skonstruowanej bariery, to powinny j± bez problemu przechodziæ. Je¿eli teraz elektrony maj± energiê ni¿sz± ni¿ energia bariery to nie powinny jej przenikaæ. Wszystkie powinny byæ hamowane i nastêpnie odpychane - tak jakby uleg³y odbiciu. (nasuwa siê tutaj analogia - je¿eli mamy wysoki mur i rzucimy pi³kê wystarczaj±co mocno, przeleci nad nim; je¿eli natomiast rzucimy j± znacznie s³abiej, odbije siê od muru i wyl±duje po stronie rzucaj±cego). Tak powinno byæ. Jednak fakty do¶wiadczalne tego nie potwierdzaj±. Nawet je¶li energia bariery jest wiêksza ni¿ bombarduj±cych j± elektronów, czê¶æ elektronów i tak przejdzie przez barierê (reszta ulegnie odbiciu). Wed³ug równania Schrodingera czê¶æ fali elektronu przechodzi przez barierê, reszta za¶ ulega odbiciu. Ale w takim razie dzia³o by siê co¶ dziwnego z elektronem - czê¶æ przenika³a by, czê¶æ zostawa³a by odbita. Ale nie obserwuje siê przecie¿ czê¶ci elektronów.
    Jak mo¿na wyt³umaczyæ ten fakt?

    W 1926 roku Max Born stwierdzi³, ¿e opisany przez Schrodingera kwadrat funkcji falowej (psi2) opisuje po prostu prawdopodobieñstwo znalezienia siê elektronu w danym miejscu. Funkcja jest zale¿na od czasu i po³o¿enia i je¶li psi2 osi±ga du¿± warto¶æ w danym miejscu, równie¿ du¿e jest prawdopodobieñstwo znalezienia siê elektronu w tym miejscu. Natomiast tam gdzie psi2 jest ma³e, prawdopodobieñstwo jest równie¿ ma³e. Tam, gdzie warto¶æ psi2 wynosi 0 elektron nie mo¿e siê znale¼æ. Max Born

    Mo¿emy przewidzieæ po³o¿enie elektronu tylko z okre¶lonym prawdopodobieñstwem. Na przyk³ad w atomie wodoru prawdopodobieñstwo znalezienia siê elektronu bêd±cego w stanie podstawowym w kuli o promieniu 10-8 cm wokó³ j±dra wynosi oko³o 80 procent.
    Tak wiêc opisane wcze¶niej zjawisko mo¿na teraz ³atwo wyt³umaczyæ. Czê¶æ fali przenika przez barierê i dziêki temu za barier± istnieje pewne niezerowe prawdopodobieñstwo znalezienia siê elektronu. Elektron wiêc mo¿e z pewnym prawdopodobieñstwem przenikn±æ przez barierê potencja³u. Na przyk³ad ostrzeliwuj±c siatkê 100 elektronami, 85 ulegnie odbiciu, a 15 przeniknie przez barierê.
    Podsumowuj±c Born stwierdzi³, ¿e elektrony zachowuj± siê w czasie pomiarów tak jakby by³y cz±steczkami, natomiast kiedy indziej ich rozk³ad w przestrzeni jest zgodny jest z prawdopodobieñstwem wynikaj±cym z równania Schrodingera. Tak wiêc psi2 jest opisem prawdopodobnych po³o¿eñ elektronu.
    Zasady prawdopodobieñstwa stosuje siê tak¿e do opisywania przechodzenia elektronów miêdzy stanami energetycznymi. Je¿eli elektron znajduj±cy siê na danej orbicie mo¿e przeskoczyæ na wiêcej ni¿ jedn± ni¿sz± orbitê to ma on pewne prawdopodobieñstwo, przeskoczenia na ka¿d± z nich.
    Dziêki równaniu Schrodingera i podaniu interpretacji tego równania przez Borna uda³o siê zrozumieæ zachowanie siê atomów ró¿nych pierwiastków, ³±czenie siê pierwiastków w zwi±zki chemiczne. Uda³o siê zbudowaæ takie potê¿ne urz±dzenia do badañ mikro¶wiata jak mikroskop elektronowy i protonowy.
    W roku 1927 Paul Dirac opracowa³ równanie, które opisywa³o w bardzo dobry sposób falê elektronow±. Równanie to t³umaczy³o i przewidywa³o wiele faktów zwi±zanych z elektronem. Jedyny problem by³o to, i¿ rozwi±zuj±c je dostajemy zamiast jednego dwa rozwi±zania. Wskazywa³o to na to, i¿ oprócz elektronu o ³adunku ujemnym musi istnieæ cz±stka identyczna jak elektron lecz o ³adunku dodatnim.
    Cz±stka ta zosta³a odkryta w 1932 roku przez Carla Andersona. Zosta³a nazwana pozytonem - pierwsza antycz±stka (cz±stka antymaterii) zosta³a odkryta.
    Równie¿ w roku 1927 Heisenberg poda³ zasadê nieoznaczono¶ci. Mówi ona o tym, i¿ istniej± pary wielko¶ci odnosz±ce siê do mikro¶wiata, których nie mo¿na jednocze¶nie znaæ z ca³kowit± dok³adno¶ci±. Na przyk³ad nie jest mo¿liwe jednoczesne dok³adne okre¶lenie po³o¿enia cz±stki i jej pêdu w danej chwili. Iloraz nieokre¶lono¶ci tych dwu wielko¶ci musi byæ wiêkszy (równy) sta³ej Plancka (h).

   delta(p) * delta (x) >= h         (1)

    Tak wiêc wiêcej wiedz±c o jednej z tych wielko¶ci jednocze¶nie mniej wiemy o drugiej, poniewa¿ te dwie nieokre¶lono¶ci s± do siebie odwrotnie proporcjonalne. Je¶li na przyk³ad bardzo dok³adnie okre¶limy po³o¿enie elektronu, bardzo niedok³adnie wyznaczymy jego pêd.

Przyk³ad dzi³ania zasady Heisenberga

    Podobny zwi±zek zachodzi miêdzy energi± i czasem charakterystycznym dla danego zdarzenia lub stanu. W tym rzypadku mamy:

   delta(E) * delta (t) >= h         (2)

    Twierdzenie Heisenberga opiera siê na fakcie ¿e ka¿dy pomiar wp³ywa na uk³ad, który podlega mierzeniu. Wyobra¼my sobie na przyk³ad elektron. Aby wyznaczyæ jego po³o¿enie musimy go najpierw "zobaczyæ". Aby to zrobiæ musimy odbiæ od niego wi±zkê ¶wiat³a, czyli wi±zkê fotonów. Robi±c to poznajemy po³o¿enie elektronów. Jednak ka¿dy odbity foton zmienia pêd elektronu. Tak wiêc nie da siê jednocze¶nie zmierzyæ po³o¿enia i pêdu cz±steczki.
    Nieoznaczono¶æ Heisenberga jest ostateczn± granic± poznawalno¶ci. Nie da siê jej pokonaæ buduj±c coraz dok³adniejsze, nowocze¶niejsze przyrz±dy pomiarowe.



Atom - Wspania³y ¦wiatLineDru¿yna # 19662