CZARNOBYL
26 KWIECIEÑ 1986
Chyba wszyscy
s³yszeli o katastrofie w Czarnobylu. Ile jednak osób
wie dok³adnie jaki przebieg mia³a ta katastrofa i jakie
spowodowa³a skutki. Na poni¿szej stronie postaramy
siê przybli¿yæ nieco te wydarzenia w
sposób jak najbardziej obiektywny.
Noc z 25 na 26 kwietnia,
obs³uga czwartego reaktora w Czarnobylu decyduje
siê na przeprowadzenie do¶wiadczenia. Energia reaktora jest przekazywana przez
podgrzan±, przez energiê reaktora, parê na generatory
wytwarzaj±ce pr±d elektryczny. Do¶wiadczenie ma
polegaæ na znacznym zmniejszeniu mocy reaktora, zablokowaniu dop³ywu
pary do generatorów i mierzeniu czasu ich pracy po
odciêciu w taki sposób zasilania. Obs³uga
wy³±cza automatyczne systemy zabezpieczaj±ce,
aby eksperyment przeszed³ bez zak³óceñ.
Reaktory w Czarnobylu
bêd±ce typu RBMK-1000 posiadaj± niestety
pewn± wadê - s± niestabilne przy ma³ej
mocy i ka¿dy symulowany wzrost ilo¶ci wytwarzanej pary
mo¿e spowodowaæ zwiêkszanie ilo¶ci
wytwarzanej przez reaktor
energii. Wzrost energii powoduje wzrost wytwarzania pary co
znów powoduje wzrost wytwarzania energii itd.
Nastêpuje bardzo gwa³towny i niekontrolowany wzrost mocy
reaktora. Powinny
w³±czyæ siê systemy zabezpieczaj±ce,
ale przecie¿ zosta³y one wcze¶niej
od³±czone.
Kilkana¶cie minut
po godzinie pierwszej w nocy. Reakcja rozwija siê.
Pierwsza
dwadzie¶cia trzy i czterdzie¶ci sekund. Jeden z
obs³uguj±cych czwarty reaktor elektrowni w Czarnobylu
próbuje uruchomiæ system zabezpieczeñ. Reaktor jednak nie wy³±cza
siê. Reakcja rozwija siê nadal. Mija jeszcze kilka
sekund. Reaktor produkuje sto
razy wiêcej energii ni¿ wynosi jego dopuszczalny
poziom. Energia ro¶nie, temperatura ro¶nie.
Nastêpuj±
dwie potê¿ne eksplozja. Zerwana zostaje
ciê¿ka 2 ty¶ tonowa p³yta pokrywaj±ca
reaktor. Ci¶niêta z
impetem niszczy budynek czwartego reaktora. Wybucha po¿ar,
który przez nastêpne 10 dni pali siê w budynku
reaktora. Do atmosfery dostaje
siê radioaktywny py³.
237 osób
zatrudnionych w elektrowni i przyby³ych na miejsce
ratowników zosta³o poddanych ogromnym dawkom
promieniowania (2000-16000 mSv). Dawki takie spowodowa³y,
¿e zapadli oni na ostr± chorobê
popromienn±. W najbli¿szych tygodniach zmar³o 28
spo¶ród nich. Trzy osoby zmar³y w wyniku
odniesionych ran mechanicznych w czasie katastrofy. Nieco
pó¼niej z grupy tej zmar³o jeszcze 7
osób. Troje dzieci umar³o z powodu raka tarczycy
wywo³anego najprawdopodobniej radiojodem pochodz±cym z
radioaktywnej chmury. W sumie zgonów spowodowanych na pewno
katastrof± w Czarnobylu by³o 41. Co do tego
wiêkszo¶æ ¼róde³ jest
zgodnych.
Najgro¼niejszymi
substancjami wyemitowanymi do atmosfery w czasie awarii by³y:
jod-131 i cez-137. Powsta³y rozleg³e radioaktywne chmury,
które znad Ukrainy i Bia³orusi (elektrownia w
Czarnobylu znajduje siê na terenie Ukrainy, bardzo blisko
granicy z Bia³orusi±) przemieszcza³y siê w
ci±gu nastêpnych kilku dni nad Rosjê,
Gruzjê, Polskê,
Szwecjê, Niemcy, Bu³gariê i inne kraje Europy.
Zwiêkszone promieniowanie wykryto nawet w USA i Japonii. W
wielu krajach Europy trzeba by³o zniszczyæ mleko i
p³ody rolne napromieniowane w okresie katastrofy.
Nie wiadomo
dok³adnie jakie inne szkody spowodowa³a awaria w
Czarnobylu. W licznych publikacjach na temat katastrofy jest wiele
sprzeczno¶ci. Niektórzy autorzy maj±
widoczn± tendencjê do wyolbrzymiania skutków
awarii, inni znów nie przywi±zuj± do nich zbyt
wielkiej wagi. Podaj± sprzeczne dane co do liczby
zachorowañ na choroby wywo³ane substancjami
promieniotwórczymi i zgonów spowodowanych nimi.
Rzeczywi¶cie trudno jest porównywaæ sytuacje z
przed i z po katastrofy. Po pierwsze po katastrofie
zwiêkszy³a siê znacznie wykrywalno¶æ
chorób (do badania ludno¶ci w rejonie katastrofy
przyk³ada siê znacznie wiêksz± wagê
ni¿ przedtem). Nie wiadomo ile z tych chorób,
które potencjalnie mog³yby zostaæ wywo³ane
promieniowaniem, zosta³o w³a¶nie nim
wywo³ywane, a nie zupe³nie innymi czynnikami. Poza tym
nast±pi³o na pewno znaczne pogorszenie psychicznego
samopoczucia ludno¶ci co by³o wynikiem masowej histerii,
polityki w³adz oraz przymusowego przesiedlenia z
zagro¿onych terenów. Pogorszenie stanu psychicznego
spowodowa³o równie¿ pogorszenie stanu zdrowia
fizycznego ludno¶ci. Sytuacja materialna znacznej
czê¶ci wysiedlonych ludzi uleg³a pogorszeniu.
Pogorszy³y siê warunki mieszkaniowe,
¿ywno¶ciowe i higieniczne co na pewno
wp³ynê³o na ogólny stan zdrowia
spo³eczeñstwa.
Nie nale¿y
równie¿ zapominaæ w jakim okresie historycznym
wydarzy³a siê katastrofa. Pocz±tek lat 90-tych to
koniec imperium komunistycznego - rozpad Zwi±zku
Radzieckiego. Ukraina znalaz³a siê w bardzo
powa¿nym kryzysie wywo³anym potê¿nym
szokiem gospodarczym - gospodarka musia³a nauczyæ
siê funkcjonowaæ w systemie kapitalistycznym. W tym
okresie na Ukraine, a¿ o 18% spad³o spo¿ycie
kalorii na osobê, a d³ugo¶æ ¿ycia
zmniejszy³a siê o oko³o 3%. Wzros³a
umieralno¶æ na choroby serca, przewodu pokarmowego i
choroby zaka¼ne - zgony nie zwi±zane ze
ska¿eniem promieniotwórczym. Zniszczenie
¶rodowiska naturalnego za czasów komunizmu, brak
odpowiedniej higieny, zdrowego trybu ¿ycia, stres
zwi±zany z przechodzeniem do nowego ustroju oraz pogorszenie
opieki socjalnej i medycznej - wszystko to spowodowa³o wzrost
umieralno¶ci w krajach by³ego Zwi±zku
Radzieckiego. Niestety wielu autorów zapomina o tych faktach
i nie bierze ich pod uwagê przy szacowaniu szkód
wywo³anych promieniowaniem. Kolejnym problemem, z
którym musz± borykaæ siê ludzie
zbieraj±cy dane o Czarnobylu, jest to ¿e
wiêkszo¶æ informacji by³a utajniona przez
w³adze ZSRR, czy wrêcz nie gromadzona. Nie wiadomo nawet
dok³adnie ile radioaktywnego py³u przeniknê³o
do atmosfery albo ilu dok³adnie ludzi ("likwidatorów") pracowa³o przy zabezpieczaniu
zniszczonego reaktora.
Poni¿ej w tek¶cie przytoczone bêd± dane
zebrane z dwóch ró¿nych
¼róde³.
Katastrofa
nast±pi³a w nocy 26 kwietnia. W ci±gu
nastêpnych 10 dni przesiedlono z okolicznych miasteczek i
miejscowo¶ci oko³o 135 tysiêcy ludzi (do
koñca akcji przesiedlono 167 tysiêcy). Obszar w
obrêbie 30 kilometrów od reaktora w Czarnobylu do
dzisiaj jest w³a¶ciwie niezamieszkany. Wiele mniejszych
b±d¼ wiêkszych miejscowo¶ci jest
opustosza³ych. W du¿ym 45 tysiêcznym niegdy¶
mie¶cie Prypeæ nie mieszka dzi¶ nikt.
Nied³ugo po awarii
rozpoczê³a siê akcja zabezpieczania reaktora. Wznoszono betonowo-stalowy
"sarkofag", który pokry³ zniszczony
budynek czwartego reaktora.
Pracowa³o nad tym wielu tzw. "likwidatorów" - 400 ty¶ (wed³ug innego
¼ród³a nawet i 800 ty¶). "Likwidatorami" byli ¿o³nierze,
stra¿acy, ratownicy i ochotnicy. Nie mieli oni prawie
¿adnych zabezpieczeñ przed promieniowaniem. Dane
odno¶nie tego jakie dawki promieniowania otrzymali s±
sprzeczne. Na pewno dawki te by³y uzale¿nione od pracy
jak± wykonywali. Znaczna wiêkszo¶æ z nich
nie zosta³a napromieniowana dawk±
przekraczaj±c± dopuszczalne warto¶ci.
Czê¶æ z nich jednak na pewno otrzyma³o
gro¼n± dla zdrowia ilo¶æ promieniowania.
Wed³ug niektórych ¼róde³ mo¿e
byæ ona przyczyn± chorób nawet 30 tysiêcy
"likwidatorów".
Wdychany radioaktywny
jod przyczyni³ siê do zwiêkszenia liczby
zachorowañ na raka tarczycy - przed 1986 rokiem rocznie na
Ukrainie notowano 5 przypadków zachorowania na tê
chorobê. Nied³ugo po katastrofie liczba ta
zwiêkszy³a siê do 22, a w latach 1992-93 rocznie
¶rednio by³o 43 przypadki. Do koñca roku 1995
zanotowano a¿ 682 nowotwory tarczycy u dzieci
nara¿onych na promieniowanie (na terenach Ukrainy,
Bia³orusi i Rosji). Na szczê¶cie w krajach
zachodniej Europy dostêpne s± sposoby leczenia,
które przy raku tarczycy daj± blisko 100%
prawdopodobieñstwo wyleczenia. Czê¶æ
chorych dzieci poddano w³a¶nie takiemu leczeniu na
terenie Niemiec. Niestety, prawdopodobnie liczba zachorowañ
na nowotwory tarczycy zwiêkszy siê w nastêpnych
latach.
Przesiedlenie
tysiêcy ludzi z ich dotychczasowych miejsc zamieszkania
spowodowa³o zniszczenie kultury rejonów Czarnobyla. W
ska¿onym regionie zosta³o wiele cennych
zabytków.
Najgorsze jest chyba
jednak to, ¿e "sarkofag",
pokrywaj±cy budynek reaktora niszczeje w
zastraszaj±cym tempie. Absolutnie nie zapewnia on w tej
chwili szczelnej ochrony reaktora. Do wnêtrza dostaje
siê ¶nieg i deszcz. ¦ciany zaczynaj±
pêkaæ, stal skorodowa³a. Nawet niewielkie
trzêsienie ziemi mo¿e spowodowaæ zawalenie
siê "sarkofagu". W takim przypadku nowa
chmura radioaktywny py³u mo¿e dostaæ siê do
atmosfery.
Trwaj± wiêc
prace nad projektem nowego budynku maj±cego pokrywaæ
reaktor.
Nale¿y zdaæ
sobie sprawê, ¿e katastrofa w Czarnobylu nie by³a
najwiêksz± katastrof± przemys³ow±
na ¶wiecie. W 1984 roku w Indiach w Bhopal zdarzy³
siê wyciek truj±cego gazu - izocjanku metylu. W wyniku
tej katastrofy zginê³o 6954 ludzi, a oko³o 200
tysiêcy zosta³o ciê¿ko poszkodowanych. Do
atmosfery dosta³a siê ogromna ilo¶æ bardzo
truj±cego zwi±zku.
W wyniku awarii w
Czarnobylu ¿ycie straci³o na pewno 41 osób. Nie
wiadomo ile poza tym osób zmar³o w wyniku
promieniowania. Ilo¶æ ta jest w zasadzie nie do
ustalenia, z powodu wielu innych czynników mog±cych
powodowaæ zwiêkszenie ilo¶ci zgonów po 1986
roku.
Nie wiadomo jakie
jeszcze konsekwencje poci±gnie za sob± w
przysz³o¶ci katastrofa z 1986 roku. Nale¿y jednak
do³o¿yæ wszelkich starañ, aby
mo¿liwie wcze¶nie wykrywaæ nowotwory tarczycy i
inne choroby , które mog± byæ powodowane
promieniowaniem, b±d¼ innymi skutkami katastrofy w
Czarnobylu.
Dwa dni po katastrofie w
Czarnobylu chmura radioaktywnego py³u dotar³a nad
Polskê - kraj, w
którym mieszkaj± autorzy tej strony. O sytuacji w
Polsce mo¿esz
siê dowiedzieæ ze strony - CZARNOBYL W STRONÊ
POLSKI.
