Bomba atomowa

BOMBA ATOMOWA

W roku 1939 dwoje naukowców Otto Frisch i Lisa Meitner (uchod¼cy z hitlerowskich Niemiec) stwierdzili, i¿ j±dro uranu absorbuj±c neutrony rozpada siê na dwie w przybli¿eniu równe czê¶ci emituj±c przy tym kilka neutronów i du¿± ilo¶æ energii. Neutrony te mog³yby zostaæ zaabsorbowane przez inne j±dra uranu, pobudzaj±c je do rozpadu, emisji nastêpnych neutronów i kolejnej dawki energii. Reakcja ta zwana reakcj± rozszczepienia j±dra atomowego pos³u¿y³a do skonstruowania pierwszego reaktora j±drowego - 1942 rok

    Rok 1939 to rok, który wstrz±sn±³ Europ±. 1 wrze¶nia III Rzesza napad³a na pañstwo polskie, Francja i Anglia wypowiedzia³y Niemcom wojnê. Rozpoczê³a siê II wojna ¶wiatowa.
    Wojna, która ogarnê³a Europê, nie by³a bez wp³ywu na Stany Zjednoczone. Wydawa³o siê prawdopodobne, ¿e w przysz³o¶ci do wojny przyst±pi równie¿ to mocarstwo, a wykorzystanie w celach wojskowych odkrytych niedawno rekcji rozszczepienia j±der atomów da niew±tpliwie przewagê pañstwu, które opracuje odpowiednie technologie.
    Do wiosny 1940 roku fizycy z co najmniej sze¶ciu krajów otrzymali zadania zbadania mo¿liwo¶ci zastosowania rozszczepiania j±der atomowych. By³y to: Niemcy, okupowana Francja, Zwi±zek Radziecki, Wielka Brytania, Japonia i oczywi¶cie Stany Zjednoczone.
    Ju¿ w 1939 roku naukowcy amerykañscy opracowali pierwsze plany budowy bomby, która korzysta z energii tworzonej w czasie rozszczepiania j±der uranu. By³y to jednak jeszcze w tym okresie plany do¶æ ogólne i prymitywne.
    Pod koniec 1939 roku kilku znanych naukowców amerykañskich (w tym równie¿ Albert Einstein, który wyemigrowa³ z ogarniêtej wojn± Europy) napisa³o list do prezydenta Franklina Delano Roosevelta, w którym przekonywali oni go o potrzebie podjêcia badañ nad stworzeniem bomby atomowej.
    W 1942 roku rozpoczêto realizacjê programu, który mia³ doprowadziæ do zbudowania tego nowego rodzaju broni - projekt Manhatan. Badania prowadzono w trzech o¶rodkach naukowych na terenie Stanów Zjednoczonych - uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, uniwersytecie stanu Kalifornia i uniwersytecie w Chicago. Konstrukcjê bomby opracowywano natomiast w tajnym o¶rodku w Los Alamos. Na prze³omie lat 1941/42 do pracy nad ró¿nymi projektami wojskowymi zosta³o zatrudnionych wielu fizyków oraz studentów fizyki. W celu wykszta³cenia jak najwiêkszej liczby specjalistów rok akademicki zosta³ przed³u¿ony do 12 miesiêcy, a liczba wyk³adów znacznie zwiêkszona. Prace nad projektem Manhatan sta³y siê najwa¿niejszym zadaniem fizyków w USA w latach 1942-1946. Zdawano sobie bowiem sprawê z faktu, i¿ je¶li Niemcy zbuduj± bombê atomow± pierwsze, prawdopodobnie wygraj± wojnê. Nad projektem pracowali najlepsi fizycy amerykañscy i emigranci z Europy (m.in. Richards Phillips Feynman (1918-88), Niels Bohr, Enrico Fermi, Jacob Robert Oppenheimer (1904-67), Hans Albrecht Bethe, Glenn Theodore Seaborg (urodzony 1912))
    Aby zbudowaæ bombê atomow± trzeba zrobiæ dwie podstawowe rzeczy - stworzyæ odpowiedni mechanizm bomby i wyprodukowaæ wystarczaj±co du¿o materia³u rozszczepialnego. Aby wykonaæ to drugie zadanie zbudowano dwa kompleksy przemys³owe - jeden produkuj±cy wzbogacony uran, a drugi pluton.
    W Los Alamos (od 1943 roku pod przewodnictwem J.R. Oppenheimera) pracowano natomiast nad stworzeniem rozwi±zañ technicznych umo¿liwiaj±cych skonstruowanie samej bomby. Aby dosz³o do eksplozji bomby atomowej trzeba doprowadziæ do stanu krytycznego materia³ rozszczepialny. Pocz±tkowo planowano, i¿ bomba bêdzie sk³ada³a siê z pocisku zbudowanego ze wzbogaconego uranu o masie podkrytycznej, który mia³ byæ wstrzeliwany w tarczê zbudowan± równie¿ ze wzbogaconego uranu w stanie podkrytycznym. Dziêki temu procesowi nastêpuje eksplozja bomby. Uranu jednak wytworzono znacznie mniej ni¿ plutonu. Trzeba by³o opracowaæ inny sposób otrzymywania stanu krytycznego, w którym mo¿na by³o zastosowaæ pluton. Zdecydowano siê na tzw. metodê implozji. Polega³a ona tym, i¿ metaliczny pluton (w os³onie niklowej) by³ ¶ciskany do wysokiej gêsto¶ci za pomoc± ukierunkowanych wybuchów zwyk³ych ³adunków konwencjonalnych. Tworzy³ siê wówczas stan krytyczny i nastêpowa³a eksplozja. Taki sposób konstrukcji bomby atomowej by³ znacznie trudniejszy od wcze¶niejszych planów. Jednak naukowcy pokonywali kolejne trudno¶ci techniczne i w po³owie 1945 roku pierwsza bomba j±drowa by³a przygotowana do próbnej eksplozji. By³a ona opatrzona kryptonimem Trinity Test i dokonano jej 16 lipca 1945 roku na poligonie wojskowym w Alamagordo (stan Nowy Meksyk).
    6 sierpnia 1945 roku z bombowca B-29 zrzucono bombê uranow± o mocy 20000 ton TNT nazwan± Little Boy na Hiroszimê, a 9 sierpnia bombê plutonow± Fat Boy na Nagasaki. Z ogólnej liczby 250000 mieszkañców Hiroszimy zginê³o 78100 ludzi, rannych zosta³o 37424 ludzi, 13983 ludzi zaginê³o. Na ogóln± liczbê oko³o 75000 budynków w mie¶cie, zburzonych zosta³o oko³o 7000, a spalonych oko³o 55000. Wielu ludzi cierpia³o na choroby popromienne nawet d³ugo po 1945 roku.
    2 wrze¶nia na liniowym okrêcie Missouri przedstawiciele Japonii podpisali akt bezwarunkowej kapitulacji.
    Ze zrzuceniem bomb atomowych na miasta Japonii, rozpocz±³ siê nowy okres historii, okres broni j±drowej. Od tego momentu jeden samolot wyposa¿ony w bombê atomow± móg³ zniszczyæ ca³e miasto, zabiæ setki tysiêcy ludzi. Wojna miêdzy dwoma pañstwami wyposa¿onymi w broñ j±drow±, doprowadzi³aby do unicestwienia obu walcz±cych stron. Wojna miêdzy dwoma mocarstwami atomowymi wyposa¿onymi w potê¿ny arsena³ broni j±drowej doprowadzi³aby prawdopodobnie do zag³ady ca³ego gatunku ludzkiego.
    17 sierpnia 1945 roku, zaledwie kilka dni po zrzuceniu dwóch bomb atomowych, naukowcy pracuj±cy nad projektem Manhatan wyrazili zdanie, i¿ konieczne jest opracowanie jakiego¶ globalnego porozumienia miêdzynarodowego, którego zadaniem mia³oby byæ niedopuszczenie do wojny j±drowej.
    Badania nad nowym typem broni - bomb± atomow±, rozpoczêto i w innych krajach. W czasie II wojny ¶wiatowej badania prowadzono w hitlerowskich Niemczech. Jednak zabierano siê do tego z niew³a¶ciwej strony - pracowa³y nad tym ma³e zespo³y i przy wykorzystaniu ma³ych kwot pieniêdzy, a próby wywo³ania pierwszych reakcji ³añcuchowych w Lipsku (wcze¶niej ni¿ w Chicago) zakoñczy³y siê po¿arem.
    Badania nad bomb± atomow± rozpoczêto równie¿ w Zwi±zku Radzieckim. Ju¿ w 1940 roku Wladimir Iwanowicz Werdanskij zawiadomi³ rz±d o tym, i¿ Amerykanie pracuj± nad militarnym wykorzystaniem materia³ów rozszczepialnych (wiadomo¶æ tak± otrzyma³ od swojego syna pracuj±cego na uniwersytecie w Yale). Rz±d jednak nie zainteresowa³ siê tym. Sam Werdanskij podj±³ dzia³ania, w czasie których on i grupa ludzi wspó³dzia³aj±ca z nim, aby pozyskaæ uran do badañ, wykupi³a niemiecki fotograficzny preparat uranowy, który by³ przeznaczony do wzmacniania negatywu. Dopiero w 1941 roku przywódcy rosyjscy otrzymali dok³adniejsze wiadomo¶ci o zainteresowaniu Amerykanów rozszczepianiem uranu. W pó³ roku pó¼niej powo³ano specjalny zespó³ partyjno-rz±dowy, który przeprowadza³ konsultacje z najlepszymi fizykami rosyjskimi. Jednak w czerwcu 1941 roku Rosjê zaatakowa³a III Rzesza, co doprowadzi³o do przerwania tworz±cego siê w³a¶nie programu j±drowego. Po pewnym czasie wznowiono jednak prace pod przewodnictwem Igora Kurczatowa, który przedstawi³ przywódcy Zwi±zku Radzieckiego specjalny raport. W marcu 1943 roku Stalin nakaza³ prace nad bomb± j±drow±. G³ówne zadanie w czasie tych prac powierzono wywiadowi, który mia³ zdobyæ jak najwiêcej informacji na temat znacznie bardziej zaawansowanego programu amerykañskiego. Agenci przekazywali wszystkie informacje, które uda³o im siê zdobyæ. Wywieziono nawet do Rosji próbki amerykañskiego uranu. Wiadomo¶ci by³y jednak niekompletne. Dosz³o nawet do tego, i¿ wzoruj±c siê na zdobytych informacjach o amerykañskiej metodzie implozji próbowano wywo³aæ reakcje j±drow± uderzaj±c w obiekt z niklu. W 1945 roku Klaus Fuchs przekaza³ Rosjanom dok³adne plany budowy bomby atomowej, a do programu rosyjskiego w³±czono wielu specjalistów z pokonanych Niemiec. Po u¿yciu przez Stany Zjednoczone dwóch bomb atomowych, Stalin nakaza³ przy¶pieszenie badañ. Wierzy³ on bowiem w mo¿liwo¶æ ataku na swój kraj pañstw zachodnich. Badania skoncentrowano w tajnym o¶rodku, le¿±cym 400 kilometrów na wschód od Moskwy zwanym Arzamas-16 (bêd±cy kopi± Los Alamos). O¶rodek ten by³ ca³kowicie utajniony, a uczeni pracuj±cy tam otrzymali w³asnych ochroniarzy (aby nie uciekli lub nie zdradzili). Prace nad skonstruowaniem bomby by³y dok³adnie wzorowane na zdobytych planach amerykañskich. Wiêkszo¶æ uranu czerpali Rosjanie z krajów znajduj±cych siê w 1945 roku w ich strefie wp³ywów (Niemiec wschodnich, Czech, Bu³garii, Polski). Tylko 33% pochodzi³o z w³asnych kopalñ. Pluton otrzymywano w reaktorze w Czelabiñsku-40. W kopalniach, przy budowie fabryk dla przemys³u j±drowego pracowa³o setki tysiêcy wiê¼niów (g³ównie politycznych). Wielu z nich zginê³o z wyczerpania, chorób i na skutek wypadków. Naukowcy pracuj±cy w Arzamasie-16 w³a¶ciwie równie¿ stali siê niewolnikami. W koñcu w cztery lata po stworzeniu amerykañskiej bomby atomowej, rosyjska bomba by³a gotowa. 29 sierpnia 1949 w Semipa³atyñsku dokonano pierwszej próbnej eksplozji rosyjskiej bomby j±drowej. Imperium komunistyczne dosta³o potê¿n± broñ i mog³o przestaæ obawiaæ siê tak bardzo zachodu. 8 pa¼dziernika 1949 roku w³adze rosyjskie, na co nie mia³y odwagi do tej pory, powo³a³y nowe pañstwo - NRD, stabilizuj±c przy tym podzia³ Niemiec na nastêpne czterdzie¶ci lat.
    Zdetonowanie pierwszej rosyjskiej bomby atomowej, mimo ¿e przez samych Rosjan utrzymywane w tajemnicy nie usz³o uwadze szpiegowskim samolotom amerykañskim. I to w³a¶nie 23 wrze¶nia amerykañski prezydent Harry Truman powiadomi³ ca³y ¶wiat o przeprowadzeniu przez Rosjê pierwszego próbnego wybuchu j±drowego.
    Prace nad rosyjsk± bomb± atomow±, a nastêpnie próby j±drowe spowodowa³y ogromn± degradacjê ¶rodowiska naturalnego na terenie Rosji. Do atmosfery dosta³o siê wiele radioaktywnego py³u. Po¶piech i brak przewidywania doprowadzi³ do kilku katastrof (np. wybuchu gazów z radiolizy w rejonie Kysztymia). Ska¿ona zosta³a woda (np. rzeka Tecza). Ludno¶æ cywilna otrzyma³a wysokie dawki promieniowania.
    A Rosjanie detonowali coraz wiêksze ³adunki próbne (w 1955 roku zdetonowali bombê o mocy odpowiadaj±cej 1,6 mln ton TNT)
    G³ównymi czynnikami ra¿±cymi w bombie atomowej s±: fala uderzeniowa, promieniowanie cieplne, promieniowanie gamma i neutronowe, ska¿enie radioaktywne. Oprócz zwyk³ej broni j±drowej opracowano drugi rodzaj broni - broñ termoj±drow±. Tu energia wydzielana jest wskutek syntezy j±der izotopów wodoru - deuteru i trytu.
    W 1945 roku Amerykanie posiedli technologie konstrukcji broni j±drowej. W 1949 roku mieli j± ju¿ tak¿e Rosjanie. W 1993 roku oprócz USA i republik by³ego Zwi±zku Radzieckiego (Rosji, Ukrainy, Bia³orusi i Kazachstanu - czasowo posiadaj±cego t± broñ), broñ j±drow± posiada³y tak¿e Chiñska Republika Ludowa, Wielka Brytania, Francja. W 1998 roku do mocarstw atomowych do³±czy³y Indie i Pakistan.
    Przez ponad 40 lat dwa najwiêksze mocarstwa nuklearne - USA i ZSRR by³y gotowe do natychmiastowego wystrzelenia setek rakiet z g³owicami j±drowymi. Utrzymywano stan wysokiej gotowo¶ci obawiaj±c siê agresji drugiej strony. Powiêkszano przy tym swoje arsena³y nuklearne wyposa¿aj±c je w coraz nowsze rakiety, ³odzie podwodne, ruchome wyrzutnie naziemne. Gdyby jedna ze stron zdecydowa³a siê na agresjê po nieca³ej godzinie by³oby po wszystkim. Nad ziemi± unosi³yby siê jedynie chmury radioaktywnego py³u.
    Po rozpadzie Zwi±zku Radzieckiego niebezpieczeñstwo wybuchu wojny j±drowej znaczenie zmala³o. USA i Rosja staraj± siê pracowaæ razem nad zmniejszeniem arsena³u j±drowego i nale¿ytym jego zabezpieczeniem. Nadal jednak znaczna czê¶æ rakiet wyposa¿onych w g³owice nuklearne pozostaje w sta³ej gotowo¶ci.
    25 stycznia 1995 roku ¶wiat znalaz³ siê bardzo blisko nuklearnej zag³ady. Rosyjskie stacje radiolokacyjne namierzy³y dziwny obiekt startuj±cy gdzie¶ z okolic Norwegii. Obiekt ten by³ najprawdopodobniej rakiet±. Obs³uga baz radiolokacyjnych natychmiast powiadomi³a dowództwo o zbli¿aniu siê w kierunku granicy rosyjskiej niezidentyfikowanej rakiety. Po kilku minutach wiadomo¶æ ta dotar³a do prezydenta Rosji Borysa Jelcyna. Uruchomiona zostaje nuklearna teczka, a prezydent po¶piesznie konferuje z doradcami. Na radarach wci±¿ porusza siê niezidentyfikowany obiekt. Zostaj± minuty do podjêcia ostatecznej decyzji o odpaleniu rakiet nuklearnych. Prawie w ostatniej chwili stacje radiolokacyjne informuj±, i¿ tajemniczy obiekt nie leci w kierunku Rosji, a kieruje siê gdzie¶ nad morze. Rosyjskie rakiety nie zostaj± wystrzelone. Po jakim¶ czasie okazuje siê, ¿e obiekt ów by³ rakiet± przenosz±c± amerykañsk± sondê badawcz±, która mia³a zbadaæ zorzê polarn±. Informacja o planowanym wystrzeleniu tej sondy zosta³y przekazane Rosjanom, ale gdzie¶ zaginê³a. ¦wiat unikn±³ katastrofy, lecz taka sytuacja mo¿e siê w przysz³o¶ci powtórzyæ. Pokazuje to jak wa¿ne jest zmniejszenie arsena³u nuklearnego i wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeñ.

    The human race must live hand in hand with each other, overcoming races, ideas, creeds, even though they are different. To resort to nuclear arms will never fail to bring about total annihilation of human race and the complete destruction of the earth. There is no winner in the nuclear war. We should eliminate nuclear arms from our planet so that we can enjoy a glorious victory.

Takeshi Araki
Mayor of Hiroshima City