Logo-AtomStrona g³ówna
Historia
Wiek XX
Do¶wiadczenia
Indeks nazwisk
Rozrywka
Odno¶niki
Podziêkowania
Autorzy
Komentarze
SZUKAJ
POLENGGER
Atom - Wspania³y ¦wiatLinePOLENGGER


WIEK XIX

    Wiek XIX to przede wszystkim okres badañ nad elektryczno¶ci± i magnetyzmem. Nauki te sta³y siê naukami przewodnimi stulecia, a na ich osi±gniêciach opiera³o siê wiele prze³omowych dla ludzko¶ci wynalazków. Badania nad natur± elektryczno¶ci i magnetyzmu wp³ynê³y na lepsze poznanie zjawisk atomowych i ¶wiata mikrocz±stek. Naukowcy opracowali wiele praw odnosz±cych siê do struktury mikro¶wiata. W koñcu w latach 90-tych XIX wieku wykryto pierwsz± cz±stkê elementarn± - elektron.

Thomas Johann Seebeck ¿yj±cy w latach 1770-1831 odkry³ zjawisko polegaj±ce na przep³ywie pr±du elektrycznego w obwodzie utworzonym z dwóch ró¿nych metali albo pó³przewodników, których temperatury styków s± ró¿ne.

Andre Marie Ampere Andre Marie Ampere, który ¿y³ w latach 1775-1836, opisa³ pole magnetyczne wystêpuj±ce naoko³o przewodnika, w którym p³ynie pr±d.

Amadeo Avogadro Di Quaregna ¿yj±cy w latach 1776-1856 zaj±³ siê badaniem cz±steczek i ich w³a¶ciwo¶ci. Poda³ prawo, które mówi³o o tym, ¿e przy sta³ej temperaturze i ci¶nieniu liczba cz±steczek gazu zajmuj±cych t± sam± objêto¶æ jest taka sama. Twierdzi³ równie¿, ¿e gramocz±steczka ka¿dej substancji zawiera t± sam± liczbê cz±steczek (liczba ta wyznaczona w 1906 zosta³a nazwana liczb± Avogadry). Amadeo Avogadro Di Quaregna

Hans Christian Oersted, ¿yj±cy w latach 1777-1851, odkry³ zjawisko oddzia³ywania pr±du elektrycznego na ig³ê magnetyczn± - by³ to pocz±tek badañ nad elektromagnetyzmem.

William Prout, Brytyjczyk ¿yj±cy w latach 1785-1850. W 1815 roku postawi³ tezê, ¿e wszystko sk³ada siê atomów wodoru. Poszukuj±c prostego opisu ¶wiata doszed³ do wniosku, ¿e skoro wodór jest najl¿ejszym z pierwiastków - jego liczba masowa wynosi jeden, to wszystkie ciê¿sze pierwiastki, których liczba masowa jest w przybli¿eniu wielokrotno¶ci± masy wodoru, sk³adaj± siê w³a¶nie z wielu atomów wodoru. Hipoteza ta zosta³a obalona, gdy odkryto, ¿e liczba masowa chloru wynosi 35,5 (nie wiedziano jeszcze wtedy, ¿e chlor sk³ada siê z dwóch odmian - izotopów o ró¿nej masie atomowej).

Michael Faraday Michael Faraday - wielki fizyk i chemik ¿yj±cy w latach 1791-1867. Zaj±³ siê badaniami w dziedzinie elektrochemii - opracowa³ prawa elektrolizy, które pozwoli³y lepiej zrozumieæ te procesy, uporz±dkowa³ terminy elektrochemiczne. Bada³ powi±zania elektromagnetyczne (wynalaz³ transformator, dynamo). Zastanawia³ siê nad oddzia³ywaniem na siebie atomów. Twierdzi³, ¿e oddzia³ywanie to jest przenoszone przez pole czyli zdolno¶æ przestrzeni do ulegania zaburzeniom, wywo³anym przez jakie¶ ¼ród³o. W swoich pracach stara³ siê wyja¶niæ zwi±zek atomu z si³ami elektrycznymi.

Wilhelm Eduard Weber, fizyk niemiecki ¿yj±cy w latach 1804-1891, jako jeden z pierwszych stworzy³ teoriê elektryczno¶ci i magnetyzmu, t³umacz±c± wiêkszo¶æ zjawisk odkrytych na drodze do¶wiadczalnej. Wierzy³ on, i¿ pr±d przep³ywaj±cy przez przewodnik sk³ada siê zarówno z ³adunków dodatnich jak i ujemnych. Oba te przep³ywy mia³y zachodziæ w przeciwnych kierunkach.

Joseph Loschmidt, ¿yj±cy w latach 1821-1895, znalaz³ rz±d wielko¶ci atomów (10-8 cm).

Rudolf Emanuel Clausius, ¿yj±cy w latach 1822-1888 niemiecki (urodzony w Koszalinie) fizyk - atomista, w opisie ruchów atomów wykorzysta³ matematyczne regu³y statystyki. Odkry³, ¿e temperatura cia³a zale¿y od bez³adnego ruchu atomów wchodz±cych w sk³ad tego cia³a. Poda³ drug± zasadê termodynamiki, zgodnie z któr± ciep³o nie mo¿e samorzutnie przep³ywaæ od cia³a zimniejszego do cieplejszego. Badaj±c bez³adny ruch atomów okre¶li³ ¶redni± drogê swobodn±, czyli statystyczn± odleg³o¶æ jak± mo¿e przebyæ cz±steczka pomiêdzy kolejnymi zderzeniami. Rudolf Emanuel Clausius

James Clerk Maxwell James Clerk Maxwell, ¿yj±cy w latach 1831-1879, okre¶li³ prawo rozk³adu prêdko¶ci cz±stek gazów (przy za³o¿eniu, ¿e gaz z³o¿ony jest z bez³adnie poruszaj±cych siê moleku³ów), bada³ zagadnienie tarcia wewnêtrznego w gazie, wyja¶ni³ powolno¶æ zjawiska dyfuzji (na podstawie za³o¿eñ atomistycznych)
Najwa¿niejsze prace Maxwella dotyczy³y zjawisk elektromagnetycznych. Zebra³ on teorie i tezy
Faraday'a i nada³ im matematyczn±, symetryczn± formê. Zrówna³ pole magnetyczne z elektrycznym. Przewidzia³ istnienie fal elektromagnetycznych i wyznaczy³ prêdko¶æ ich rozchodzenia siê w pustej przestrzeni - prêdko¶æ z jak± rozchodzi siê ¶wiat³o. Fale te wed³ug niego mia³y rozchodziæ siê w substancji o bardzo "dziwnych" w³a¶ciwo¶ciach - w eterze.

Dymitr Mendelejew, wielki chemik rosyjski ¿yj±cy w latach 1834-1907, opracowywuj±c podrêcznik dla studentów, uk³adaj±c pierwiastki wed³ug ciê¿aru atomowego zauwa¿y³ prost± zale¿no¶æ - co ósmy pierwiastek mia³ podobne w³a¶ciwo¶ci. U³o¿y³ wiêc je w osiem kolumn (nie wype³ni³ wszystkich miejsc, gdy¿ niektóre pierwiastki by³y jeszcze wtedy nie znane). W 1875 roku zosta³ odkryty nowy pierwiastek - gal, którego istnienie i w³a¶ciwo¶ci przewidzia³ Mendelejew (nied³ugo pó¼niej odkryto skand i german). Potwierdzi³o to s³uszno¶æ tablicy, któr± stworzy³ ten wielki chemik. Dymitrij Mendelejew

Johannes Diderik van der Walls Johannes Diderik van der Walls, ¿yj±cy w latach 1837-1923 holenderski uczony, zajmowa³ siê badaniem si³ istniej±cych pomiêdzy cz±steczkami gazu. Wyobra¿a³ on sobie te cz±steczki jako kule, miêdzy którymi wystêpuje si³a przyci±gania rosn±ca wraz ze zbli¿aniem cz±stek, a¿ do chwili ich zetkniêcia. Uwzglêdnienie tych si³ pozwoli³o wprowadziæ poprawki do równania stanu gazu, a w koñcu do sformu³owania przez tego naukowca prawa gazu rzeczywistego. Opisa³ w nim zale¿no¶æ miêdzy ci¶nieniem, objêto¶ci±, a temperatur± gazu.

John William Strutt Rayleigh, ¿yj±cy w latach 1842-1919 wielki uczony, zajmowa³ siê wieloma zagadnieniami fizyki. Miêdzy innymi stara³ siê wyliczyæ liczbê Avogadry, wyznacza³ wielko¶ci cz±stek ró¿nych zwi±zków, bada³ zjawisko napiêcia powierzchniowego dziêki czemu móg³ obliczaæ si³y dzia³aj±ce miêdzy cz±steczkami. W 1894 roku wraz z Williamem Ramsay'em odkry³ pierwszy gaz szlachetny - argon. John William Strutt Rayleigh

Ludwig Eduard Boltzmann Ludwig Eduard Boltzmann, ¿yj±cy w latach 1844-1906, by³ jednym z najbardziej wszechstronnych fizyków XIX wieku. Bada³ zjawiska zachodz±ce w gazach - opracowa³ ogólniejsze prawo rozk³adu prêdko¶ci cz±steczek w gazie (prawo Maxwella - Boltzmanna). W badaniach nad termodynamik± wprowadzi³ pojêcie prawdopodobieñstwa. Opracowa³ równanie transportu gazowego - prawo opisuj±ce przenoszenie w gazach ró¿nego typu zaburzeñ - zmian temperatury, prêdko¶ci, gêsto¶ci. Zaburzenia te s± przenoszone poprzez kolejne zderzenia miêdzy cz±steczkami. Równanie sformu³owane przez Boltzmann pozwoli³o na dok³adne wyja¶nienie dyfuzji, lepko¶ci, przewodnictwa cieplnego, oraz umo¿liwi³o wyt³umaczenie efektu Halla (powstawanie pola elektrycznego przez wspó³dzia³anie zewnêtrznego pola magnetycznego i pr±du p³yn±cego w przewodniku).

Wilhelm Conrad Roentgen ¿y³ w latach 1845-1923. Bada³, miêdzy innymi, zjawisko promieniowania katodowego (zjawisko to wystêpowa³o w czasie przep³ywu pr±du elektrycznego przez rurkê z rozrzedzonym gazem - rurka zaczyna³a ¶wieciæ naprzeciw ujemnej elektrody za co odpowiedzialne mia³y byæ niewidzialne promienie wyp³ywaj±ce z katody). Naukowiec obserwowa³ oddzia³ywani ich z metalami. Zauwa¿y³ ¿e znajduj±ce siê obok zestawu do¶wiadczalnego fluorescencyjne kryszta³y zaczyna³y ¶wieciæ nawet wówczas, gdy do¶wiadczeni przeprowadza³ w ca³kowitej ciemno¶ci. Zjawisko to stara³ siê wyt³umaczyæ istnieniem nieznanego i tajemniczego nowego rodzaju promieniowania - promieniowania X. Roentgen odkry³, ¿e owo promieniowanie w ró¿nym stopniu jest poch³aniane przez ró¿ne materia³y. Pozwoli³o mu to na wykonanie pierwszego zdjêcia szkieletu d³oni ¿yj±cego cz³owieka. Wilhelm Conrad Roentgen

Henri Antoine Becquerel Henri Antoine Becquerel, ¿yj±cy w latach 1852-1908, próbowa³ wykryæ czy w czasie fluorescencji obok ¶wiat³a widzialnego wysy³ane s± równie¿ promienie X. Aby to sprawdziæ u¿y³ klisz fotograficznych owiniêtych szczelnie w nieprzenikliwy dla ¶wiat³a papier. Promienie Roentgena mog³y bez k³opotu przenikaæ przez papier i je zaczerniaæ. Na tak opakowanych kliszach u³o¿y³ na¶wietlone próbki uranu. Klisze zosta³y zaciemnione, co jak stwierdzi³ Becquerel mia³o byæ spowodowane wys³aniem przez nie promieni X. Jednak w kilka dni pó¼niej zauwa¿y³, ¿e równie¿ nie na¶wietlone próbki uranu daj± ten sam efekt. Po raz pierwszy naukowiec opisa³ zjawisko promieniotwórczo¶ci.

William Ramsay ¿yj±cy w latach 1852-1916, w 1894 roku wraz z John Rayleigh odkry³ nowy pierwiastek, który nazwa³ argonem. Nie wchodzi³ on w ¿adne zwi±zki i nie by³o dla niego miejsca w dotychczasowym uk³adzie tablicy Mendelejewa. Musiano rozszerzyæ uk³ad o jedn± kolumnê. Rok pó¼niej odkry³ on kolejny pierwiastek nowej grupy - hel, a w 1998 roku wyodrêbni³ wszystkie wystêpuj±ce w powietrzu gazy szlachetne czyli: argon, neon, hel, krypton, ksenon, a w 1910 roku odkry³ radon.
Poza tymi badaniami Ramsay stara³ siê zinterpretowaæ ruchy Browna t³umacz±c je jako zderzenia obserwowanych cia³ z niewidocznymi cz±steczkami o¶rodka.
William Ramsay

Hendrik Antoon Lorentz Hendrik Antoon Lorentz by³ wielkim naukowcem koñca XIX wieku, ¿yj±cym w latach 1853-1928. Chcia³ on powi±zaæ zjawiska optyczne ze zjawiskami elektromagnetycznymi. Stworzy³ teoriê elektronow± opisuj±c± zjawiska elektromagnetyczne pojawiaj±ce siê w materii. Poda³ w niej wzór okre¶laj±cy si³y dzia³aj±ce na ³adunek poruszaj±cy siê w polu elektromagnetycznym ³adunek nazywanej dzi¶ si³± Lorentza.

Heinrich Rudolf Hertz, ¿yj±cy w latach 1857-1894, bada³ fale elektromagnetyczne - dowiód³, i¿ szybko drgaj±cy ³adunek, tak jak przewidzia³ to Maxwell jest ¼ród³em fal elektromagnetycznych. Hertz upro¶ci³ tak¿e równania samego Maxwella. Naukowiec ten odkry³ równie¿, ¿e niektóre metale pod wp³ywem ¶wiat³a nadfioletowego emituj± ujemne cz±stki. Zauwa¿y³, i¿ po na¶wietleniu metale obojêtne elektrycznie staj± siê dodatnio na³adowane. Heinrich Rudolf Hertz

Svante August Arrhenius Svante August Arrhenius - Szwed ¿yj±cy w latach 1859-1927 - stworzy³ nowoczesn± teoriê dysocjacji, jako pierwszy poda³ opis zachowania siê jonów w roztworze.

Pieter Zeeman ¿yj±cy w latach 1865-1943. Odkry³ on efekt rozszczepiania widma atomów po umieszczeniu ich w zewnêtrznym polu magnetycznym - zjawisko Zeemana.

    Naukowcy XIX wieku dokonali wielu odkryæ w dziedzinie badañ mikro¶wiata. Wyja¶nili wiele zagadnieñ zwi±zanych z elektromagnetyzmem, teori± kinetyczn± gazów. Odkryto promienie X i promieniowanie radioaktywne. Zbudowano liczne urz±dzenia oparte na zjawiskach elektromagnetyzmu. Znalaz³y one wkrótce praktyczne zastosowania w ró¿nych dziedzinach ¿ycia ludzkiego. Pos³u¿y³y one równie¿ jako sprzêt do¶wiadczalny umo¿liwiaj±cy inne odkrycia w mikro¶wiecie. Pod koniec XIX uda³o siê w koñcu wykryæ pierwsz± elementarn± cz±steczkê - elektron.

STARO¯YTNO¦Æ  |   ¦REDNIOWIECZE  |   WIEK XVI i XVII  |   WIEK XVIII
WIEK XIX  |   PROMIENIE KATODOWE  |   PODSUMOWANIE


Atom - Wspania³y ¦wiatLineDru¿yna # 19662