Melkwegstelsels

Inleiding

De sterren staan niet "zomaar" in het heelal verspreid. Ze zijn gegroepeerd in melkwegstelsels. Alle sterren die wij 's nachts kunnen zien, maken deel uit van onze eigen Melkweg. Er zijn wel biljoenen melkwegstelsels in het heelal. En elke bestaat uit miljarden sterren. De meeste melkwegstelsels geven een constant lichtverschijnsel, maar je hebt ook melkwegstelsels die veel actiever zijn.

Algemene Informatie

Als de maan 's nachts niet schijnt dan is het mogelijk dat je een pluizige strook licht ziet. Dit is de Melkweg. Door een telescoop zie je dat de Melkweg eigenlijk uit een heleboel sterren bestaat, namelijk uit enkele miljarden sterren (er is natuurlijk een onderling verschil met andere melkwegen). Deze sterren lijken heel dicht op elkaar gepakt te staan. Dit lijkt zo, omdat ze zo ontzettend ver weg staan.

De vorm

Een melkwegstelsel ziet er uit als een tamelijk platte schijf met een verdikking in het midden. (Klik hier voor een plaatje)
De miljarden sterren waaruit de Melkweg bestaat zijn over deze hele schijf verspreid. De hele Melkweg draait om het centrum, maar niet met gelijke snelheden. De sterren dichtbij het centrum bewegen sneeler dan de sterren die aan de rand liggen
De melkwegen kunnen ingedeeld worden naar de werkelijke vorm. Er zijn grofweg twee soorten: Spiraalvormig en elliptisch. Onze Melkweg is spiraalvormig. Alle andere spiraalvormige stelsels hebben ongeveer dezelfde vorm, samenstelling van sterren, groepen, gassen en stof. Vlakbij het melkwegstelsel Andromeda, één van onze "buren" in het heelal, liggen echter twee veel kleinere melkwegstelsels. Dit zijn elliptische melkwegstelsels en opvallend hieraan is dat ze voornamelijk bestaan uit "oude" sterren, terwijl spiraalvormige stelsels veel "jonge" sterren bevatten.

Actieve melkwegstelsels

Sommige melkwegstelsels zijn niet goed in een bepaalde categorie in te delen. Deze zijn vaak spiraalvormig en hebben ongewone kenmerken. Een voorbeeld hier van is het melkwegstelsel Karrenwiel, waarvan het centrum eens is weggeslagen door een botsing.
Er is ook een type spiraalvormige melkwegstelsels, dat een bijzonder heldere kern en hele zwakke spiraalvormige armen heeft. Deze melkwegstelsels werden in de jaren veertig voor het eerst bestudeerd door de Amerikaanse astronoom Carl Seyfert. Daarom heten ze ook melkwegstelsels van Seyfert. Omdat het centrum van deze sterren zo helder is, worden ze soms aangezien voor sterren.
De melkwegstelsels van Seyfert hebben dus een ongewoon krachtige energiebron in het centrum. Je hebt echter ook een ander type. Dit zijn radiomelkwegstelsels, zo genoemd omdat zij sterke zenders van radiogolven zijn. Deze radiogolven komen echter niet uit het centrum van het melkwegstelsel, maar uit dubbele lobben, ruimtegebieden aan weerszijden van het melkwegstelsel. De doorsnede van de lobben strekken zich uit over veel meer lichtjaren dan het melkwegstelsel zelf.

Groepen Melkwegstelsels

Net zoals de sterren in het heelal zijn gegroepeerd in melkwegstelsels, vormen melkwegstelsels op hun beurt ook melkwegstelsels. Onze Melkweg ligt bijvoorbeeld "in de buurt" van de Grote en de Kleine Kaapwolken, twee nabije melkwegstelsels. Deze drie melkwegstelsels maken deel uit van een groep van ongeveer dertig melkwegstelsels die de Lokale Groep wordt genoemd.
Deze groep bevat drie grote spiraalvormige melkwegstelsels: de Melkweg, M33 en Andromeda. M33 is ongeveer 2,4 miljoen lichtjaren van ons verwijderd, ongeveer 200.000 lichtjaren verder dan Andromeda.
Twee van de kleine elliptische melkwegstelsels worden omringd door groepen van miljoenen sterren. Dit zijn bolvormige groepen.
Het enige grote elliptische melkwegstelsel in de Lokale Groep, Maffei I, is waarschijnlijk even zwaar als onze eigen Melkweg. Dit stelsel ligt 3,3 miljoen lichtjaren van ons vandaan.
De Lokale Groep is een tamelijk kleine groep van melkwegstelsels. De dichtsbijzijnde grotere groep bestaan uit duizend tot tweeduizend melkwegstelsels. Het centrum hiervan is het krachtige actieve melkwegstelsel M87.
De meeste groepen bestaan echter uit ongeveer honderd tot vierhonderd melkwegstelsels. De groepering van melkwegstelsels lijkt ook nog op een grotere schaal voor te komen. De groepen melkwegstelsels schijnen op hun beurt namelijk weer enorme supergroepen te vormen. Onze Lokale Groep maakt bijvoorbeeld deel uit van een supergroep die wordt gedomineerd door de Canes Venatici-groep. De supergroep bestaat uit ongeveer honderd groepen melkwegstelsels en spreidt zich uit in een gebied met een doorsnede van ongeveer 250 miljoen lichtjaren (Klik hier voor een plaatje).

Quasars

Dit stukje gaat over quasars. Het is een vrij ingewikkeld onderwerp, maar we hebben geprobeerd het zo simpel mogelijk uit te leggen.
Quasars zien er uit als wazige blauwe sterren met een sterk wisselende lichtuitstraling. Ook stralen quasars zeer krachtig radio-signalen uit. Dit is opvallend omdat deze quasars veel meer radiosignalen uitzenden dan normale melkwegen end it doet vermoeden dat deze lichamen erg groot zijn. De sterk wisselende lichtuitstraling bewijst echter dat de doorsnede veel kleiner moet zijn dan die van een gemiddeld melkwegstelsel. De quasars zijn dus (in verhouding) erg klein (ongeveer de grootte van een zonnestelsel), maar stralen de energie uit van honderden melkwegstelsels samen.
De vraag is nu, welke krachtbron dit mogelijk maakt. Hiervoor schijnt maar één oplossing mogelijk te zijn, namelijk een gigantisch zwart gat. Een zwart gat ontstaat wanneer oude sterren totaal instorten. Het is een gebied in de ruimte met een superhoge zwaartekracht, dat materie opslokt als een soort kosmische stofzuiger. Een zwart gat wordt omringd door een snel draaiende schijf van hete gassen. De materie die door de zwaartekracht wordt aangetrokken, neemt heel veel energie op. Deze komt weer vrij als de materie zich een weg baant door het zwarte gat...

Oerknal | Sterren | Nevels | Melkwegstelsels | TMR-1C