De Elfstedentocht bestaat uit 2 onderdelen, nl. de wedstrijd en de tourtocht. De tourtocht is de grote happening van alles. Bekende en onbekende mensen doen mee. Een voorbeeld van bekende mensen is Kroonprins Willem-Alexander van Nederland. Er wordt in de tourtocht in verschillende groepen gestart. Elke vijf minuten vertrekt er een nieuwe groep. De indeling van de groepen van de groepen wordt door loting bepaald. Dit kan een flinke tegenvaller zijn, want van degenen die als laatste vertrekken komen er maar een paar binnen de tijd aan.

Het doel van de tocht is om voor 12 uur 's nachts de eindstreep te bereiken. Als dat lukt, ontvang je het Elfstedenkruisje. De allerlaatste rijder die nog op tijd binnen komt, krijgt de laatste stempel uit handen van de voorzitter van Vereniging De Friese Elf Steden. Om mee te doen moet je lid zijn van de Vereniging De Friese Elf Steden. Tot de laatste Elfstedentocht, die van 1997, was het zo dat ieder lid mee kon doen. Je kunt niet zomaar lid worden, want er is een ledenstop bij Vereniging de Friesche Elfsteden. Door de ledenstop is er een lijst met potentiële leden; zij worden lid als er een plaats vrijkomt. Uit die lijst met potentiële leden worden een aantal mensen ingeloot. Als je ingeloot bent, mag je ook meedoen met de tocht. Nu heeft men echter het plan om leden waren èn potentiële leden in te loten. Dit doet men om vergrijzing van het ledenbestand tegen te gaan.

Vooral bij de tourtocht vallen er veel gewonden. Vaak komt dit door ongetraind, toch mee te doen aan de tocht. Echter vaak is het ook een mengeling van vermoeidheid, kou en een flinke valpartij. Vooral in de buurt van Bartlehiem vallen de deelnemers bij bosjes. Dit komt mede door de duisternis die al in begint te vallen. Het wil ook nog wel eens voorkomen dat er, zo in het donker een deelnemer gewoon door blijft schaatsen, daar waar je had moeten bukken voor een naderend bruggetje. Men denkt echter nog niet aan opgeven, want als je al niet meegetrokken wordt door mededeelnemers, dan wordt je wel weer strijdlustig van het publiek dat je aanmoedigt Het publiek wordt dan ook vaak door de schaatsers bedankt voor hun aanmoedigingen.

Als het donker al ingevallen is en de stempelposten die aan het begin van de route liggen, zoals Sneek, Sloten, Hindeloopen en Workum, al zijn gesloten, wordt het spannend voor de deelnemers die nu nog op het ijs staan. Oververmoeid, onderkoeld en verlangend naar een warm plekje bij de haard, zwoegen zij voort. Het publiek houdt hen op de been. Het is vooral druk in Bartlehiem. Het publiek is daar in massa's aanwezig. Bij het befaamde bruggetje staan de mensen vaak al vanaf het begin van de dag om de schaatser aan te moedigen.

Veel mensen haken af bij Bartlehiem als de stempelpost daar ook bijna gaat sluiten. De stempelpost sluit kort voor 12 uur. Het is dan nog 23 km naar de finish. Het is dan heel moeilijk om dan nog binnen de tijd in Leeuwarden aan te komen. Degenen die dan toch nog op tijd het einde halen, steken hun blijdschap niet onder stoelen of banken.