Klompen

View this page in English

Wie draagt er klompen?
Waarom draagt men klompen?
Hoe worden klompen gemaakt?
De versiering
De geschiedenis van de klomp
Naar het einde van de pagina

Wie draagt er klompen?

Terug naar het begin van de pagina

Iedereen over de hele wereld denkt dat alle mensen in Nederland op klompen lopen.
Maar dat is niet waar!
Alleen een "paar" mensen in Nederland lopen op klompen, ongeveer 5000, misschien meer, misschien minder, een paar duizend dus.
En bijna alle mensen die klompen dragen zijn boeren en mensen in kassen, tuinders. Dat houdt dus in de mensen die klompen nodig hebben voor hun werk, ze hebben het als bedrijfskleding.

Waarom draagt men klompen?

Terug naar het begin van de pagina

Boeren, tuinders en andere mensen met zo'n soort beroep dragen meestal klompen.
Dat is omdat ze erg handig zijn als je door vieze aarde loopt rond te banjeren.
Het is ook om jezelf te beschermen. Je kunt rubberlaarzen dragen, zodat je geen vieze voeten, sokken en broek (aan de onderkant natuurlijk) krijgt.
Maar er zijn wat nadelen als je laarzen draagt in plaats van klompen!
Als je een tuinder bent heb je waarschijnlijk geen klompen nodig, maar als je een boer bent met scherpe dingen op je erf, en het zou alles behalve lekker zijn om een poot van een koe op, een spijker, een punt van een hooivork of zoiets dergelijks in je voet te krijgen, kun je beter klompen dragen, omdat:

• Klompen je beschermen!
  Je zult niet voelen of zelfs niet eens merken dat je in de punt van een spijker staat, omdat de spijker niet in klomp doordringt. En als je hetzelfde doet (staan in een spijker) wanneer je rubberlaarzen aan hebt dan zal je schreeuwen en misschien zelfs huilen omdat het verschrikkelijk zeer doet als je in een scherpe punt staat.
  

Hoe worden klompen gemaakt?

Terug naar het begin van de pagina
Ga naar de plaatjes van het maken van een paar klompen

Het oude ambacht van klompenmaker is zo goed als verdwenen.
Tegenwoordig rollen de meeste klompen zo van de lopende band. Toch zijn er nog wel een paar plaatsen in Nederland waar je het klompenmaken met de hand kan zien en waar de klompenmakers hun geliefde ambacht demonstreren.
Om van een blok hout een klomp te maken is veel vakkennis nodig. Deze vakkennis krijgt de klompenmaker uit ervaring, maar enige aanleg voor het werk is vereist.
U kunt wel nagaan dat er veel inzicht nodig is bij het maken van een paar klompen. De linkerklomp moet precies het spiegelbeeld van de rechterklomp zijn en dit moet op de millimeter nauwkeurig zijn. Natuurlijk speelt goed gereedschap ook een belangrijke rol. De klompenmaker onderhoudt zijn gereedschap dan ook zeer goed en zijn messen en bijlen worden dan ook voortdurend tussen het werken door geslepen.
De klompenmaker heeft aan al z'n messen, boren en beitels een naam gegeven. Per provincie lopen deze benamingen sterk uiteen. Op deze pagina worden alleen de namen genoemd die het meest voorkomen. Want elk gebied heeft z'n eigen klompvorm en vroeger had zelfs elke klompenmaker zijn eigen specifieke klomp.

Van boom tot klompmodel

Meestal worden klompen gemaakt uit populierenhout. Om de kans op splijten en scheuren tijdens het verwerken van het hout zo klein mogelijk te houden, gebruikt de klompenmaker het hout groen, (dit is nog niet gedroogd). Gedroogd hou is namelijk veel harder en dus minder soepel.
De klompenmaker begint met het verdelen van de stam in schijven (bollen). Uit elke bol kunnen meerdere klompen gehaald worden. Afhankelijk van de dikte van de stam worden er 4 tot 8 klompdelen uitgehakt. Met hamer en kloofbeitel breekt de klompenmaker de bol in stukken. Twee geliujke stukken worden gekozen om tot klompenpaar te bewerken. Met een dissel (een soort bijl) slaat hij een grove vorm van een klomp uit het hout. De klompenmaker gebruikt vervolgens een paalmes (een groot langwerpig mes) om de buitenzijde van het hout verder te bewerken. Zo worden de hak, het opteensel (de voorkant, waar de tenen komen), de kap (de bovenkant) en de bek (waar straks de opening voor de voet komt) gevormd. Het model van de klomp is nu duidelijk te zien.

Het uithollen

De klompenmaker klemt nu de klompen vast op de snijpaal.
Allereerst boort hij twee gaten in de bek met een lepelboor. Daarna schept hij het hout weg, zodat de twee gemaakte gaten met elkaar verbonden worden. De klomp wordt nu verder uitgehold tot de ruimte groot genoeg is voor de voet. Die ruimte moet nauwkeurig gemeten worden, daarvoor gebruikt de klompenmaker een (speciale) meetlat.

Afwerking binnenkant

Voor de afwerking aan de binnenkant gebruikt de klompenmaker een bodemmes, een hakhaak, en een krulmes. Deze messen zijn aan beide zijden vlijmscherp gemaakt, zodat de binnenkant gelijkmatig glad wordt.
Als de binnenzijde van de klomp klaar is volgt het fijnsnijden, waarvoor (afhankelijk van de streek) een paalmes, trekmes en/of boordmes wordt gebruikt.
De laatste handeling is het bij elkaar binden van het paar met een touwtje.
De klompen worden daarna in de schaduw en liefst in de wind gedroogd. Dit is om het krimpen en barsten van het hout te voorkomen. Daarna kan de klomp eventueel beschilderd worden zoals: Een paar mooi bewerkte souvenirsklompen.

Een prachtig besneden bruidsklomp.

Terug naar het begin van de pagina
Terug naar "Hoe worden klompen gemaakt"

De versiering

Terug naar het begin van de pagina

De bekroning van een fijn klompenmakersproduct was natuurlijk de versiering. Soms is de versiering alleen een schildering, soms ook snijwerk.
Als kunst is het aanbrengen van allerlei insneden en het sierlijk beschilderen van de klomp nog niet geheel verdwenen. Maar men moet de beoefening van deze kunst niet zien als voor de broodwinning, het wordt gedaan als liefhebberij. Het werk van de liefdevolle amateur sluit aan bij een andere "hobby", de klompendanskunst en het dragen van klederdrachten. Het is waar dat mensen in sommige plaatsen in Nederland nog steeds klederdrachten en de bijbehorende klompen worden gedragen als een natuurlijke, spontane zaak.
Maar veel klederdrachten worden al in hun beste vormen in musea bewaard. En ook de versierde klomp gaat die kant op, straks is de mooie klomp alleen nog in een museum te bezichtigen. De kostbare klompenversiering gaat behoren tot een verdwijnende folklore.

De geschiedenis van de klomp

Terug naar het begin van de pagina

De klomp, in zijn tegenwoordige vorm, werd sinds de late middeleeuwen op vele plekken in Europa gedragen. Hier en daar komt hij nu nog voor, het meest in Nederland. Vooral door de drassige bodem van Nederland, en mede door het feit dat in Holland de juiste houtsoorten (wilgen en populieren) in overvloed beschikbaar waren, bleef dit eenvoudige schoeisel lange tijd populair, overal in Nederland. Zelfs toen de waterdichte rubberlaars ontworpen werd, bleef de klomp, omdat hij zo gemakkelijk in het gebruik was. (zie Waarom draagt men klompen?)
Van de ongeveer 3 miljoen klompen die jaarlijks geproduceerd worden is een groot deel voor toeristische doeleinden bestemd.
In de vele ruim gesorteerde souvenierswinkels vormt de klomp vaak een opvallend element. En op een enkele plek wordt in zo'n winkel zelfs aanschouwelijk onderwijs gegeven in het maken van klompen. Er werkt daar dan een echte, ouderwetse klompenmaker, zoals er vroeger duizenden waren, want vroeger maakte de gebruiker zijn klompen zelf.
In het algemeen kon je vroeger goed zien uit welk deel van het land een klomp afkomstig was, iedere streek had zijn eigen kenmerken. Iedere klomp "sprak" zijn eigen streektaal. De geschiedenis van de klomp is daarom een onderdeel van de Nederlandse culturele historie.

Terug naar het begin van de pagina
Ga naar een pagina van een klompenfabriek
Ga naar de pagina van de Texas klompendansers