Ελληνική Ναυτοσύνη

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη χρονική στιγμή από την οποία να ξεκινά η ναυτική ιστορία των Ελλήνων. Οι ρίζες της χάνονται στα βάθη των αιώνων της ιστορίας του ανθρώπινου γένους. Σε ένα γεωγραφικό χώρο όπου κανένα σημείο δεν απέχει περισσότερο από 150 χλμ. από τη θάλασσα, οι Έλληνες από τα Προϊστορικά Χρόνια ανέπτυσαν κοινωνίες κατά κανόνα παράκτιες. Εκεί έμαθαν να εκμεταλλεύονται τους θαλάσσιους πόρους και να αγαπούν τη θάλασσα. Αυτομάτως δημιουργήθηκε η ανάγκη για την προστασία και εξάπλωση των πολιτισμών που ανέπτυξαν, με αποτέλεσμα τη σταδιακή σύσταση των πρώτων οργανωμένων ναυτικών μονάδων του Ελλαδικού Χώρου.

Η Ελλάδα βρίσκεται κοντά στο κέντρο της λεκάνης της Μεσογείου, στο σταυροδρόμι πολλών αρχαίων ναυτικών μονοπατιών. Η Αργοναυτική εκστρατεία και ο Τρωικός πόλεμος ήταν οι πρώτες οργανωμένες εκστρατείες.

Οι πληροφορίες σχετικά με τα αρχαία Ελληνικά πλοία είναι περιορισμένες. Το πρόβλημα είναι ότι το ξύλο από το οποίο ήταν κατασκευασμένα δεν διατηρείται και η διάρκεια της ζωή τους ήταν περιορισμένη. Ότι γνωρίζουμε το μάθαμε είτε από λογοτεχνικά κείμενα, όπως τα έργα του Ομήρου, είτε από τις απεικονίσεις των αγγείων. Το πρόβλημα είναι ότι δεν γνωρίζουμε αν όλα αυτά είναι αλήθεια ή αντιπροσωπεύουν τον κάθε καλλιτέχνη.

Λίθινη εποχή (Μεσολιθική και Νεολιθική περίοδοι 11.000 πΧ to 3.200 πΧ)

Το Αιγαίο από τα Προϊστορικά χρόνια ήταν η θάλασσα που μάλλον ένωνε παρά χώριζε τα νησιά του. Μεταξύ των νησιών υπήρχαν μικρά περάσματα και αβαθής κόλποι, μεταξύ των οποίων μετακινούνταν με πρωτόγονα ναυτικά μέσα.

Υπάρχουν όμως αποδείξεις και για μεγαλύτερα ταξίδια. Στο σπήλαιο Φράγχθη, στην Ερμιονίδα, οι αρχαιολογικές ανασκαφές (1967-1979) έφεραν στο φως σημαντικές μαρτυρίες για τη ζωή των κατοίκων της περιοχής κατά την Παλαιολιθική, τη Μεσολιθική και τη Νεολιθική Εποχή. Μεταξύ αυτών και λεπίδες από κατεργασμένο οψιδιανό, που προέρχονται από τη Μήλο, το μόνο μέρος που υπάρχει το συγκεκριμένο πέτρωμα. Εργαλεία από οψιδιανό βρέθηκαν επίσης στην Κνωσό και στην Κύπρο.

Για το είδος του πλωτού μέσου, που χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά του οψιδιανού από τη Μήλο μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Η έρευνα στις παλαιότερες απεικονίσεις  πλοίων από την περιοχή της Μεσογείου έχει οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή των πρώτων πλωτών μέσων, ήταν μάλλον ο πάπυρος και κινητήρια δύναμη ήταν τα κουπιά.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.ime.gr/chronos/01/gr/intro/navigation.html  και   Fishing in the Aegean 10,000 years ago

(κάντε click να δείτε την κάθε εικόνα μεγαλύτερη)
 

Παπυρέλλα
 

Κατά την διάρκεια της Μινωικής περιόδου όλα τα προϊόντα συλλέγονταν στο παλάτι και κατόπιν κατευθύνονταν προς τις εγχώριες και τις ξένες αγορές. Οι ανταλλαγές προϊόντων με μακρινές χώρες, απ' όπου οι Μινωίτες προμηθεύονταν τις πρώτες ύλες, εξυπηρετούνταν από την άριστα οργανωμένη ναυτιλία και την ίδρυση εμπορικών σταθμών σε σημαντικά λιμάνια της Μεσογείου.

Η μνήμη της παντοδυναμίας της Κρήτης στη θάλασσα έμεινε ζωντανή στις μεταγενέστερες παραδόσεις, ώστε οι πηγές της Αρχαιότητας να αναφέρονται στη "μινωική θαλασσοκρατορία".
(Πηγή http://www.ime.gr/chronos/02/crete/gr/economy/index2.html )

Οι ανασκαφές στην Σαντορίνη έφεραν στο φως τοιχογραφίες που απεικονίζουν διάφορους τύπου πλοίων. Το πλοίο που παρουσιάζεται στις εικόνες δίπλα ανήκε στην κατηγορία των μακρών πλοίων που ναυπηγούνταν ειδικά για πολεμικές και πειρατικές υπηρεσίες στη θάλασσα, έπαιξαν όμως σοβαρό ρόλο και στον αποικισμό. Ήταν πλοίο ελαφρό, κωπήλατο, με βοηθητική ιστιοφορία και ταξίδευε συνήθως κοντά στην ακτή. Διακρινόταν από τα στρογγύλα πλοία, που ήταν πλοία φορτηγά και ταξίδευαν αποκλειστικά με πανιά και ήταν κατάλληλα κατασκευασμένα για ταξίδια στην ανοιχτή θάλασσα.

Επισκεφτείτε και τη σελίδα του Ευρωπαϊκού σχεδίου εργασίας Navis 1

Τοιχογραφίες απο το Ακρωτήρι Σαντορίνης, που τώρα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας

  Κλασσική Περίοδος (5ος και 4ος αιώνας) - Αθηναϊκή Τριήρης
   Ελληνιστική Περίοδος 336-146 πΧ - Εκστρατείες Μεγάλου Αλεξάνδρου

Στα Κλασικά Χρόνια οι ναυτικές δραστηριότητες και τέχνες γνωρίζουν απαράμιλη άνθηση. Αξιοπρόσεχτη είναι η αποτελεσματικότητα του Αθηναϊκού Στόλου, με λαμπρότερο παράδειγμα την ένδοξη ναυμαχία της Σαλαμίνας κατά των Περσών.
Κύριο όπλο των Αθηναίων οι ευέλικτες τριήρεις (πλοίο με τρεις σειρές κουπιά κι έμβολο στην πλώρη) που εξουδετέρωσαν τα βαρύτερα και πιο δυσκίνητα Περσικά και Φοινικικά καράβια. Η τριήρης, το πιο ένδοξο πλοίο της αρχαιότητας, μπορεί να θεωρηθεί ως ο κατ΄ευθείαν απόγονος, των πλοίων που παρουσιάζονται στην νωπογραφία της Θήρας.

Από την Ελληνιστική Περίοδο αξίζει να αναφέρουμε πως όταν το 334 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος ξεκίνησε με το πεζικό και ιππικό του τη μεγάλη ανατολική εκστρατεία μέχρι τα σύνορα της Ινδίας, στο γυρισμό εμπιστεύθηκε πρωτίστως το στόλο του, με άξιο ηγέτη το ναύαρχο Νέαρχο.
Η κάθοδος του Ινδού ποταμού και το μεγάλο ταξίδι από τις εκβολές του μέχρι τον Περσικό Κόλπο αποτελούν μια απ' τις μεγαλύτερες εποποιίες του Αρχαιοελληνικού Ναυτικού. Σύντομα θα ακολουθήσουν η εξερεύνηση των ακτών της Αραβίας και της Κασπίας, ενώ η Α. Μεσόγειος γίνεται Ελληνική λίμνη προστατευμένη από τα καράβια των Πτολεμαίων και των Σελευκιδών.

Διαβάστε περισσότερα για τις τριήρεις στη σελίδα  http://trireme.gr/gr/trireme.html  

Ανακατασκευή: Τριήρης Ολυμπιάς

Για τη δημιουργία του μεγάλου εμπορικού και πολεμικού στόλου του Βυζαντίου υπόβαθρο αποτέλεσε η μεγάλη ναυτική παράδοση των αρχαιοελληνικών και ελληνιστικών χρόνων.Τα καράβια των Βυζαντινών, ελαφρά και ευέλικτα, ταξιδεύουν στα πέρατα του κόσμου.  Μαζί με αυτά της Σάμου, της Ρόδου, της Σμύρνης και της Κύπρου, πολεμούν, όταν χρειάζεται, τους Αβάρους και τους Άραβες, προστατεύουν τα νησιά και τις ακτές από τους πειρατές αλλά και μεταφέρουν εμπορεύματα, αλιεύματα και αγροτικά προϊόντα στην Κωνσταντινούπολη, που αποτελεί κέντρο μεγάλης εμπορικής δραστηριότητας και απορρόφησης αγαθών.

Το κατ' εξοχήν πολεμικό πλοίο των Βυζαντινών ήταν ο δρόμων, ένα ελαφρύ και ευκίνητο πλοίο, το οποίο συχνά διέφερε ως προς τον τύπο και τις διαστάσεις του.  Οι δρόμωνες ήταν εξοπλισμένοι με διαφόρων ειδών πολεμικές μηχανές και κατασκευές (ξυλόκαστρα, τοξοβολίστρες, κ.α.) και τους περίφημους σίφωνες, με τους οποίους εκτόξευαν το υγρό πυρ που έκαιγε τα εχθρικά πλοία.  Τα πλοία αυτά αναφέρονται ως σιφωνοφόροι δρόμωνες ή κακκαβοπυρφόροι. 
Στο στόλο των Βυζαντινών ανήκαν ακόμη οι πάμφυλοι, που ήταν μικρότεροι των δρομώνων, οι μονήρεις ελλάσονες δρόμωνες για ανιχνεύσεις, οι γαλέες για μεταφορά διαταγών, τα βοηθητικά σανδάλια, τα ιππαγωγά χελάνδια, τα μεταγωγικά καματηρά καράβια κ.α.

(Πηγή: Παλαιότερη εργασία των μαθητών του Εκπαιδευτηρίου Γείτονας)

Dromon

Βυζαντινό Φορτηγό
(από τα ομοιώματα του ΥΕΝ)
 

Ελληνική Επανάσταση (1821 - 1827 μΧ) Η μάχη του Ναβαρίνου

Η άλωση του Βυζαντίου το 1453 απ' τους Οθωμανούς κλείνει μια ένδοξη εποχή για τον Ελληνισμό και βυθίζει τους Έλληνες στο σκοτάδι της σκλαβιάς. Οι Έλληνες ναυτικοί, με τα μικρά καράβια τους και με μεγάλες δυσκολίες, συνεχίζουν αδιάκοπα να ταξιδεύουν και να εμπορεύονται σε μια περίοδο που οι δυνάμεις της Ανατολής και της Δύσης ανταγωνίζονται για την επικυριαρχία στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο γενικότερα.

Τον 18ο αιώνα, στις περισσότερες τουρκοκρατούμενες περιοχές, το ελληνικό ναυτεμπόριο παρουσιάζει μια σημαντική δραστηριότητα. Το Γαλαξίδι, η Πάτρα, το Μεσολόγγι, η Κάσος, οι Σπέτσες, η Ύδρα, τα Ψαρά και άλλες πολλές πόλεις εξελίσσονται σε σπουδαία ναυτικά κέντρα και τα ελληνικά εμπορικά καράβια διεκδικούν τα πρωτεία από τα αντίστοιχα δυτικά στις εμπορικές συναλλαγές και ιδιαίτερα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα.

Όταν το 1821 θα ξεσπάσει η επανάσταση, σημαντικότατο ρόλο θα διαδραματίσει το Ναυτικό. Οι Έλληνες νικήθηκαν αρκετές φορές στη ξηρά, αλλά ποτέ στη θάλασσα ενώ οι ατρόμητοι μπουρλοτιέρηδες με τα πυρπολικά τους ανέτρεπαν τη λογική της υπεροπλίας και των αριθμών, προξενώντας βαρύτατες απώλειες στην Τουρκική αρμάδα που προσπαθούσε να επέμβει στα μέτωπα της Επανάστασης. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελληνική ανεξαρτησία κερδίθηκε στη θάλασσα με μια ένδοξη ναυμαχία, τη ναυμαχία του Ναβαρίνου.

Μετά από 400 χρόνια σκλαβιάς και πάνω από 10 χρόνια πόλεμο για την Ανεξαρτησία, η οικονομία της Ελλάδας είχε καταστραφεί εντελώς. Η αγροτική παραγωγή ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, και τα ελάχιστα πλοία που είχαν απομείνει μετά τις πολλές ναυμαχίες αποτέλεσαν τον πυρήνα του νέου εμπορικού και πολεμικού ναυτικού.

Στις αρχές του 19ου αιώνα έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα ατμοκίνητα πλοία, αλλά οι Έλληνες λόγω ελλείψεως κεφαλαίων παρέμειναν στα πανιά. Τα πρώτα ατμόπλοια αγοράστηκαν από τους Έλληνες της διασποράς (κυρίως από την Ρουμανία) και από την Ελληνική κυβέρνηση.

Στις ημέρες τα πλοία με τα πανιά και τα ατμοκίνητα πλοία έχουν δώσει την θέση τους σε μοντέρνους γίγαντες που φέρουν την Ελληνική σημαία σε όλα τα σημεία του πλανήτη. Η Ελληνική ναυτιλία κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα για το νεότερο Εμπορικό και Πολεμικό Ναυτικό στις σελίδες 
http://museum.yen.gr/History.htm    και    http://www.hellenicnavy.gr/history.asp

Αβέρωφ: Το  φημισμένο ατμόπλοιο του
Ελληνικού Ναυτικού
Διαβάστε την ιστορία του
http://www.bsaverof.com/gr/history.htm  

Τρεχαντήρι: Το ποιο γνωστό ψαράδικο σκαρί. Εμφανίστηκε στην Ανατολική Μεσόγειο πριν από 3 αιώνες. Διαβάστε περισσότερα στον Ναυτότοπο