greekExplorers

Έλληνες θαλασσοπόροι-εξερευνητές

Οι Έλληνες συμμετέχουν στις μεγάλες εξερευνήσεις

Πολύ πριν σαλπάρουν για νέους τόπους και νέες πηγές πλούτου οι μεγάλοι Ισπανοί και Πορτογάλοι εξερευνητές, οι Έλληνες σπρωγμένοι απ' τ' ανήσυχο πνεύμα της περιέργειας και της αγάπης για την περιπέτεια, γνώρισαν πρώτα το γεμάτο με νησιά Αιγαίο, ύστερα τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο και τέλος τις ακτές του Ατλαντικού και του Ινδικού Ωκεανού.

Σκοπός τους το εμπόριο και ο αποικισμός. Αρκετές απ' τις εξερευνήσεις αυτές έγιναν αποκλειστικά για ν' αναπτύξουν τις γεωγραφικές τους γνώσεις και μερικές φορές συνδυάζονταν με στρατιωτικές επιχειρήσεις στη στεριά. Οι Έλληνες έμποροι και αποικιστές, μπορούμε να πούμε, πως ήταν οι πρώτοι αληθινοί ναυτικοί εξερευνητές του αρχαίου κόσμου.

Η μυθολογία των αρχαίων Ελλήνων μας δίνει τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες για εκτενείς εξερευνήσεις. Ο Ηρακλής φαίνεται πως ήταν ο πρώτος πεζός εξερευνητής, αφού έφτασε όχι μόνο μέχρι το σημερινό Γιβραλτάρ (Ηράκλειες Στήλες), αλλά και στη Βόρεια Αφρική, αναζητώντας τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων.

Στον πίνακα που ακολουθεί βλέπουμε με χρονολογική σειρά τις προσπάθειες των Ελλήνων εξερευνητών.

Μινωική θαλασσοκρατία, μετά το 2500 πΧ Πήλινο ομοίωμα πλοίου από την Κρήτη (Αρχαιολογικό Μουσείο)	Στην Μινωική εποχή γίνονται οι πρώτες επαφές με την Αίγυπτο και τις ακτές της Συρίας. Οι έμποροι της Μινωϊκής Κρήτης φαίνεται πως έπαιξαν σοβαρό ρόλο στο εμπόριο την εποχή της ΧΙΙ αιγυπτιακής δυναστείας (1999 - 1786 π.Χ.). Ο Ευήμερος αναφέρει ότι οι Κρήτες είχαν εγκατασταθεί στο νησί Παγχαία του Ινδικού Ωκεανού, όπου και έχτισαν ναό αφιερωμένο στον Δία. Η Ινδία ήταν τότε ο πιο μακρινός προορισμός που υποσχόταν αμύθητα πλούτη. Περισσότερες πληροφορίες έχουμε για τα ταξίδια προς την Κυρήνη. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί πως οι κάτοικοι της Θήρας ύστερα από χρησμό του Μαντείου των Δελφών αποίκησαν την Κυρηναϊκή.
1400 πΧ περίπου Εικόνα από Γαλλικό βιβλίο του 15ου αιώνα (κλικ για να δείτε την εικόνα μεγάλη)	Ο Ιάσων και οι επιφανέστεροι των αρχαίων ηρώων, οι Αργοναύτες, συνεργάστηκαν στην Αργοναυτική Εκστρατεία, την πρώτη καθαρά εξερευνητική αποστολή, αναζητώντας το Χρυσόμαλλο Δέρας. Οι σύγχρονοι ερμηνευτές αποδίδουν το σκοπό αυτής της εκστρατείας στο κυνήγι του χρυσού, που υπήρχε στα ποτάμια της Κολχίδος, και των πολύτιμων μετάλλων που αφθονούσαν στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Ήταν επίσης η πρώτη προσπάθεια για την επέκταση των Ελληνικών φυλών στο Βόρειο Αιγαίο και στον Εύξεινο Πόντο. Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://www.thalassa.gr/2002/to/gr/i01.asp http://www.mythologia.8m.com/argo1.html Αργοναύτες και Αργοναυτική Εκστρατεία
1200 πΧ περίπου Οδυσσέας και Σειρήνες από αγγείο του 485 πχ περίπου	Η ζωή του περίφημου ταξιδευτή Οδυσσέα δίνει τον ορισμό του εξερευνητή. Ο Όμηρος τον περιγράφει ως τον περιπλανώμενο βασιλιά που είδε τις πόλεις πολλών ανθρώπων και γνώρισε τη σκέψη τους (Πολλών ανθρώπων είδεν άστεα και νούν έγνω). Το όνομά του είναι συνώνυμο του “ταξιδιώτη” σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμο. Το αν είναι ιστορικό ή όχι πρόσωπο, μικρή σημασία έχει. Γιατί στο πρόσωπό του εκφράζεται όλη η ναυτοσύνη. Η “Οδύσσεια”, το έπος που έκανε το όνομά του ξακουσμένο, είναι συνώνυμο της περιπέτειας και εκτός από ένα συναρπαστικό έπος, παραμένει ακόμα και σήμερα μια πολύτιμη γεωγραφική πηγή κι ένας οδηγός ναυσιπλοΐας στον τότε γνωστό κόσμο. Πολλοί επίσης είναι εκείνοι που υποστήριξαν πως η Οδύσσεια δεν είναι τίποτα παραπάνω από μία σύνοψη των εξερευνητικών ταξιδιών στη Μεσόγειο που έγιναν την εποχή του Ομήρου. Επισκεφθείτε και τις σελίδες ΟΔΥΣΣΕΑΣ - ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ http://www.mythologia.8m.com/odisia1.html http://www.fhw.gr/chronos/03/gr/culture/literature/index3a.html
650 - 630 π.Χ.	Το στενό του Γιβραλτάρ ανακαλύφθηκε από τον Σαμιώτη έμπορο τον Κολαίο όπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος εντελώς τυχαία. Σε ένα ταξίδι του προς την Αίγυπτο, έπεσε σε καταιγίδα και παρασύρθηκε από τους ισχυρούς ανέμους. Όταν επέστρεψε, έντρομος περιέγραψε τα 70μ ύψους κύματα που αντιμετώπισε. http://www.tmth.edu.gr/en/aet/3/26.html
510 π.Χ	Ο Σκύλαξ ήταν ο πρώτος δυτικός γεωγράφος που αναφέρεται στην αχανή χώρα. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Σκύλαξ, αξιωματικός τότε στο περσικό ναυτικό, στάλθηκε από τον Δαρείο Α΄ να εξερευνήσει τις εκβολές του ποταμού Ινδού. Η αποστολή ξεκίνησε από τις πηγές του, γύρω στο 510 π.Χ. Αρχικά ακολούθησε τη ροή του ποταμού μέσα από τα βουνά του Αφγανιστάν έως την έξοδό του στην Αραβική θάλασσα. Συνεχίζοντας, ο Σκύλαξ ακολούθησε την ακτογραμμή και εξερεύνησε τον κόλπο του Ομάν και τη νοτιοανατολική πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου. Μέσα σε τριάντα μήνες, ο Έλληνας αξιωματικός περιέπλευσε τη Σαουδική Αραβία κι έφτασε στη Μεσόγειο διαμέσου των καναλιών του Νείλου και του τότε ισθμού του Σουέζ. Στον Δαρείο παρέδωσε την καταγραφή του ταξιδιού του, ένα χρονικό με τον τίτλο Περίπλους, από το οποίο σώθηκαν μόνο αποσπάσματα. Ο Δαρείος χρησιμοποίησε τις πολύτιμες αυτές πληροφορίες για να κατακτήσει τους Ινδούς και να στήσει ναυτικές βάσεις στα νέα λιμάνια
330 π.Χ., Χάρτης με το ταξίδι του Πυθέα The Mariners' Museum	Το πρώτο μεγάλο άλμα πέρα και μακριά από τη Μεσόγειο, γύρω στο 300 π.Χ., το έκανε ο Πυθέας από τη Μασσαλία , ναυτικός και γεωγράφος, που προσελήφθη από τους εμπόρους της Μασσαλίας για να ενισχύσει το εμπόριο του κασσίτερου, ανακαλύπτοντας νέους εμπορικούς δρόμους, ανταγωνιστικούς σ΄ εκείνους των Φοινίκων, οι οποίοι μονοπωλούσαν τον Ατλαντικό. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις και τους υπολογισμούς του Πυθέα, όσο κατευθυνόταν κάποιος προς το Βορρά τόσο μεγαλύτερες γίνονταν οι μέρες κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Υποστήριξε λοιπόν ότι σε κάποιο πολύ βόρειο σημείο της γης - αγνοώντας την ύπαρξη των πόλων- ο ήλιος, για κάποιες μέρες του χρόνου, δε θα έδυε καθόλου. Και ξεκίνησε να το αποδείξει. Ο Πυθέας όχι μόνο ολοκλήρωσε με επιτυχία την αποστολή του, αλλά έκανε το γύρο της Βρετανίας κι έφτασε μέχρι τη Σκανδιναβική Χερσόνησο. Στην πραγματεία του Περί Ωκεανού, ο αρχαίος γεωγράφος αναφέρεται σ΄ ένα νησί όπου ο ήλιος παραμένει ψηλά στον ορίζοντα ολόκληρο το εικοσιτετράωρο, περίπου έξι μέρες ταξίδι από το βορειότερο άκρο της σημερινής Σκωτίας. Ο τόπος αυτός ήταν γνωστός ως Θούλη, υπερβόρεια μυθική χώρα για τους Έλληνες. Σύμφωνα με τους σημερινούς ερευνητές, πρόκειται είτε για την Ισλανδία είτε για κάποιο από τα νησιά του Αρκτικού Κύκλου, τις Φαρόες ή τα νησιά Σέτλαντ. Χαρακτηριστικά είναι όσα έγραψε ένας σύγχρονος συγγραφέας: "Αν καταρτίσουμε ένα κατάλογο από πέντε - έξη εξερευνητές που έκαναν τα πιο πολλά για ν' ανακαλύψουν τα μυστήρια στη γύρω φύση, τότε ο Πυθέας με το Μαγγελάνο και τον Κούκ ασφαλώς θα πρέπει να βρίσκονται σ' αυτόν". Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://www.geocities.com/wshipmodels/Pytheas_History.htm Πυθέας ο Μασσαλιώτης - Βικιπαίδεια
Ο κόσμος σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (κλικ για να δείτε την εικόνα μεγάλη)	Ο μεγάλος αρχαίος Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος ήταν ένας ακόμα ταξιδιώτης της εποχής του. Στο δεύτερο και τέταρτο βιβλίο της Ιστορίας του αναφέρεται σε πρώτο πρόσωπο στις ταξιδιωτικές του εμπειρίες και με περηφάνια περιγράφει τα άστεα ανθρώπων που επισκέφτηκε και γνώρισε στο πλαίσιο της επιτόπιας έρευνάς του. Ο Κικέρωνας τον ονόμασε πατέρα της ιστορίας. Παράλληλα μπορεί να θεωρηθεί πατέρας της γεωγραφίας και πρόδρομος όλων των περιηγητών. Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://el.wikipedia.org/wiki/Ηρόδοτος www.2search.gr/Πρόσωπα που επηρέασαν τον κόσμο
325 π.Χ	Οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου διεύρυναν το γνωστό κόσμο προς τη μακρινή Ανατολή. Ο φιλόδοξος Μακεδόνας επιθυμούσε να υποδουλώσει την Ασία και να την προσαρτήσει στην Ελλάδα, η οποία τότε εκτεινόταν σε όλη σχεδόν τη Μεσόγειο. Στη διάρκεια της εκστρατείας του, και ενώ ο ίδιος κατέβαινε πεζή τον Ινδό ποταμό προς τη θάλασσα, το 325 π.Χ., ο Νέαρχος, ναύαρχος του μακεδονικού στόλου, και ο Ονησικράτης, ανέλαβαν να εξερευνήσουν τους υδάτινους δρόμους. Ο Νέαρχος ακολούθησε τον ποταμό Υδάσπη, στη Δυτική Ινδία, ως τον Περσικό κόλπο και κατέληξε στη Βαβυλώνα ανεβαίνοντας τον ποταμό Ευφράτη. Καθιέρωσε έτσι ένα καινούριο εμπορικό δρόμο μεταξύ της Ινδίας και της Μεσοποταμίας. Η επιτυχής ολοκλήρωση του ταξιδιού χαιρετίστηκε ως ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της εκστρατείας, παρόλο που ο στόλος χρειάστηκε δέκα μήνες για ένα ταξίδι που σήμερα γίνεται μέσα σε λίγες μέρες. Ολόκληρο το χρονικό του ταξιδιού περιλαμβάνεται στο έργο του ιστορικού Αρριανού Ινδικά, το οποίο γράφτηκε το 2ο αιώνα μ.Χ. Επισκεφθείτε και τις σελίδες www.2search.gr/Πρόσωπα που επηρέασαν τον κόσμο http://www.rom.gr/cdrom/ekstrateies.htm http://www.rom.gr/cdrom/xrono.htm
300 π.Χ	Είκοσι περίπου χρόνια μετά την εισβολή του Μεγάλου Αλεξάνδρου στα ινδικά εδάφη, γύρω στο 300 π.Χ., ο Μεγασθένης, από την Ιωνία, στάλθηκε στην αυτοκρατορία του Ινδού Κάντρα Γκούπτα ως πρεσβευτής του βασιλιά Σελευκίδη. Στη διάρκεια της παραμονής του επισκέφτηκε όλη σχεδόν τη Βόρεια Ινδία, όπου και έζησε για μικρό χρονικό διάστημα, κι έφτασε ως τους πρόποδες των Ιμαλαΐων. Στην προσπάθειά του να καταγράψει την έκταση της χώρας, ο γεωγράφος Μεγασθένης αναφέρει ότι το πλάτος της από την Ανατολή ως τη Δύση ήταν περίπου 16.000 στάδια και το μήκος της από το Βορρά ως το Νότο 22.300 στάδια (1 στάδιο = 180 μέτρα). Αναφέρεται επίσης στους μεγάλους ποταμούς της χώρας, τον Γάγγη, τον Ινδό, τον Υδάσπη και τον Ύφαση, αλλά και σε 58 άλλους πλωτούς ποταμούς σε όλη την έκταση της χώρας.
246- 222 πΧ	Αργότερα και συγκεκριμένα την εποχή του Πτολεμαίου του Ζ' του Ευεργέτη οι Έλληνες πέτυχαν να φτάσουν στην Ινδία απ' τη θάλασσα. Το δρόμο τον άνοιξε ένας μεγάλος εξερευνητής της εποχής ο Εύδοξος ο Κυζικηνός. Με προτροπή του Πτολεμαίου επιχείρησε ένα ταξίδι στην Ινδία και γύρισε φορτωμένος πλούτη. Αργότερα η γυναίκα του Πτολεμαίου, Κλεοπάτρα η Κόκκη που τον διαδέχθηκε στο θρόνο ξαναέστειλε τον Εύδοξο στην Ανατολή και στην επιστροφή του παρασύρθηκε από ανέμους πέρα απ' την Αιθιοπία. Η τρίτη αποστολή του Εύδοξου ήταν δυτικά. Ξεκίνησε και έφτασε τα Γάδειρα το σημερινό Γιβραλτάρ για να ξανοιχτεί στον Ατλαντικό όπου και χάνονται οριστικά τα ίχνη του.
100 πχ περίπου	Ένας άλλος εξερευνητής φαίνεται να ήταν ο Ίππαλος που αφού μελέτησε τους μουσώνες τόλμησε ν' αφήσει την ακτή και να ταξιδέψει κατ' ευθείαν από το σημερινό Μπάμπ Ελ Μαντέμπ στο Δέλτα του Ινδού. Για τιμή του οι άνεμοι αυτοί ονομάσθηκαν "Ιππάλιοι". Το δρόμο του Ίππαλου ακολούθησαν πολλοί, όπως ο Λύσις ο απελεύθερος και κάποιος Αλέξανδρος που έφτασε ως τη σημερινή Κίνα.
Οι προσπάθειες συνεχίστηκαν και τα Βυζαντινά Χρόνια, αλλά πριν απ' την Άλωση άρχισε η διαρροή Ελλήνων ναυτικών στα λιμάνια της Δύσεως. Δυστυχώς οι πηγές της εποχής εκείνης πολύ λίγες πληροφορίες μας δίνουν για Έλληνες θαλασσοπόρους. Στα αγγλικά και ισπανικά αρχεία του 16ου και 17ου αιώνα συχνά αναφέρονται ναυτικοί με ελληνικά ονόματα σε υπεύθυνες θέσεις που αποφεύγονταν να δίνονταν σε ξένους. Έτσι έχουμε
532 μ.Χ Ο κόσμος σύμφωνα με τον Κοσμά (κλικ για να δείτε την εικόνα μεγάλη)	Στην εποχή του Βυζαντίου ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης έγραψε μια γεωγραφία σε δώδεκα βιβλία με τον τίτλο "Χριστιανική Τυπογραφία". Στο βιβλίο του ο Κοσμάς άσχετα τις περίεργες θεωρίες του για τη Γη και το Στερέωμα (κατά τον Κοσμά η Γη είναι επίπεδη και περιβάλλεται απ' τον ωκεανό πέρα δε απ' αυτόν υπάρχει ο Παράδεισος, στον βοριά υπάρχει ένα ψηλό όρος που γύρω του περιστρέφεται ο ήλιος κ.λ.π.) περιλαμβάνει σημαντικό γεωγραφικό υλικό για την Ερυθρά Θάλασσα, την Ινδία, την Κεϋλάνη και τόπους πέρα απ' αυτούς.
1519 μΧ	Στο στόλο του Μαγγελάνου, που ξεκίνησε το 1519 για να κάνει το γύρο του κόσμου, φαίνεται να υπηρετούσαν τουλάχιστον εννιά Έλληνες. Ανάμεσά τους αναφέρονται δύο αξιωματικοί. Ο ένας ο Φραγκίσκος Άλμπος ή Κάλμπος από τη Χίο που κράτησε κι' ένα ημερολόγιο του ταξιδιού. Ήταν ο πλοηγός του "Βικτώρια", του μοναδικού απ' τα πέντε καράβια του Μαγγελάνου που γύρισε στην Ισπανία αφού έκανε το γύρο της Γης. Ο δεύτερος ονομαζόταν Μιχαήλ από τη Ρόδο που όχι μονάχα τιμήθηκε από τον Ισπανό βασιλιά με τίτλο ευγενείας για τις υπηρεσίες του στην αποστολή αλλά το 1526 ονομάστηκε γενικός πλοηγός για τις Μολούκες. Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://sfr.ee.teiath.gr/htmSELIDES/Multimedia/mm1/html/Magellan.htm
1526 μΧ	Ο Φραγκίσκος Πιζάρρο που κατάκτησε το Περού, ανάμεσα στους συντρόφους του είχε και κάποιον Κρητικό με τ' όνομα Πιέντρο ντε Κάντια.
1528 μΧ	Ο Έλληνας ναυτικός Θεόδωρος (χωρίς κανένα άλλο στοιχείο), έφτασε στις δυτικές ακτές της Φλώριδας και όπως αναφέρεται σε χρονικό της εποχής, ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που άλειψε με ρετσίνι από πεύκα τα καράβια που έχτισαν οι Ισπανοί σε κάποιο σημείο κοντά στο σημερινό Μομπίλ της Αλαμπάμας. Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://www.chiosnews.com/cn1213200433106PM0.asp
1529 μΧ	Ένας άλλος διάσημος πλοηγός των Ισπανών ήταν ο Κεφαλλονίτης Απόστολος Βαλεριάνος που έμεινε γνωστός με τ' όνομα Χουάν ντε Φούκα. Επί κεφαλής μιας αποστολής εξερεύνησε το στενό ανάμεσα στη βορειοδυτική ακτή της Αμερικής και του νησιού Βανκούβερ του Καναδά. Το γνωστό σήμερα με το όνομα "Χουάν ντε Φούκα στρέϊτ" Επισκεφθείτε και τις σελίδες http://www.elios-pronnoi.gr/gr/juandefuca.htm Χάρτης
1794 μΧ	Ένας απ' τους πρώτους καπετάνιους της Ύδρας που πέρασε τον Ατλαντικό με δικό του καράβι φαίνεται να ήταν ο καπετάν Δημήτρης Χριστόφιλος. Το πρώτο του ταξίδι πρέπει να το έκανε στο 1794 στο Μοντεβίδεο και ακολούθησε ένα άλλο το 1804.
1930 μΧ	Ο Επαμεινώντας Δημόπουλος γνωστός με το όνομα E. J. Demas, πήρε μέρος στις εξερευνητικές αποστολές του Ναυάρχου Bird στο Νότιο και Βόρειο Πόλο. Προς τιμή του μια Ελληνική Σημαία πέταξε πάνω από το Νότιο Πόλο και μια οροσειρά ονομάζεται Demas Range. Είναι ο πιο πρόσφατος και ασφαλώς όχι ο τελευταίος μιας σειράς Ελλήνων εξερευνητών. Στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδας, ανάμεσα στα άλλα εκθέματα βρίσκονται και τα ενθύμια του.

Αρχική Πηγή: περιοδικό Focus (τευχ.11/2000)

Τελευταία Ενημέρωση 07/04/2007