 |
|---|
|
Ìàíàéõàí ¿íýý, õîíü, ÿìàà, èíãýíèé ñ¿¿íýýñ öºì 纺õèé àâíà.×óëóóí áóþó âààð ñàâ, ýñõ¿ë ìîäîí ñóóëãàíä ò¿¿õèé ñ¿¿ãýý õéèãýýä óóð àìüñãàë òýíö¿¿õýí 20-30 ãðàäóñ îð÷ìûí õàëóóíä, ñàðóóë òóíãàëàã ñýð¿¿õýí ºðººíä 6-8 öàã áàéëãàâàë ñ¿¿ íü ýýäýýä äýýã¿¿ð íü øàðàíãóé ºí㺠òàòàæ ãºëìºãòñºí õî¸ð ãóðâàí õóðóó çóçààí äàâõàðãà áóé áîëíî.¯¿íèéã 纺õèé ãýíý.Çàðèì ãàçàð 纺õèéã ºðºì ãýæ ºðìèéã õàòààñàí ºðºì ãýíý.Ñ¿¿ ýäýæ 纺õèé áîëîõ íü öàã óóðòàé øóóä õîëáîãäîõ òóë çàðèìäàà õýä õîíîîä ñàÿ ýýääýã ÷ áóé. Ñ¿¿ ýýäìýãö äàðóé 纺õèéã õàìàæ àâíà. Ǻºõèéã õàìñíû õîéíî ýýäñýí ñ¿¿í äýýð ¿ëäýõ íýã íèìãýí äàâõðàãûã øèíãýí 纺õèé ãýíý.6 êã ñ¿¿íýýñ 1200-ãààñ 1800 ãðàìì 纺õèé ãàðãàæ àâäàã. Ǻºõèéã ÿíç á¿ðèéí àðãààð õýðýãëýäýã èäýæ áîëäîã áà Ò¿¿õéè 纺õèéí äýýð ÷èõýð áóþó áóðàì õèéæ, õóóðñàí áóäààã õóòãàí èäýâýë ìàø ñàéõàí àìòòàé áàéäàã.̺í õºõ öàéã 纺õèéòýé íèéë¿¿ëáýë îíöãîé ¿íýð àìòòàé áàéäàã áàéíà. Þàíü óëñûí Èäýý óíäààíû æèíõýíý òîâ÷ ãýñýí íîìîíä Ǻºõèé áîë ñýð¿¿í ÷àíàðòàé, ç¿ðõ óóøèãíû øèì òàìèðûã ñàéæðóóëàí, óíäààñàõûã çîãñîîí õàíèàõûã çàñàæ, ¿ñ ãýçýãèéã øèìæ¿¿ëýí, óóøèãíû õàòèíãèðàëûã àðèëãàí, ç¿ðõíèé õàëóóààð öóñààð Ẻëæèõèéã çîãñîîõ ÷àäàëòàé ãýæ òýíäýãëýñýí áàéäàã.
Ñ¿¿í õóðóóäûã ãîëäóó ¿íýýíèé ýýäñýí ñ¿¿ãýýð õèéäýã.¯¿íèéã õèéõýä ò¿ð¿¿íèé áи÷ñýí÷ëýí ñ¿¿íèéõýý 纺õèéã õàìæ àâñíû äàðàà ýýäñýí ñ¿¿ã òîãîîíä þ¿ëýí ãàë äýýð äýýð òàâèâàë ñ¿¿ íü íèòãýðýí øàð óñ ÿëãàðíà. Õýñýã õóãàöààíû äàðàà ñ¿¿ óëàì ÿëçìàãòàí ºðìºãòºõ ¿åä øàð óñûã íü õàìæ àâààä ãàëàà íýìæ ñ¿¿ãýý òîãîîíä íààëäàõã¿é áîëòîë íü íóõàæ íÿãò áîëñîíû äàðàà ò¿¿íèéã àâ÷ õóðóóäûí õýâýíäýý þ¿ëæ, ñàéòàð øàõàí äàðààä, ñýð¿¿í ãàçàð ñýâðýýí òàâèíà.¯¿íèéã ë ñ¿¿í õóðóóä ãýíý. Ñ¿¿í õóðóóäàà èë¿¿ àìòòàé áîëãîõûí òóëä öàãààí ÷èõýð, óðàì íýìæ õîëüñîí ÷ áîëíî.Ñ¿¿í õóðóóä íü èäýýíèé äîòîðõè õàìãèéí ºë øèìòýé èäýýëíä îðîõ áà 70 ãðàìì ñ¿¿í õóðóóä íü 400 ãðàìì ãóðèëòàé òýíöýíý.Îäîî ìàíàéõàí áàñ íîéòîí õóðóóäûã òîñîíä áóöàëãàæ áàçè (ñóâèìàë) õóðóóä õèéæ áàéíà. Ìàíàé îðíîä öàãààí òîñûã 2 àðãààð õèéíý. Íýãäýõü àðãà íü 纺õèéíººñ àâíà.Öóãëóóëñàí 纺õèéíººñ øàð óñûã íü ãàðãàñíû äàðàà ñàâàíä õèéæ, õóòãóóðààð õóòãàâàë òîñëîã íü øàð óñíààñ ÿëãàðíà. ¯¿íèéã öàãààí òîñ ãýíý. Ìàíàé îðíû ç¿¿í õýñã¿¿ä èõýâ÷ëýí èíãýæ õèéäýã. պ㺺 íýã àðãà íü ñ¿¿ãýý õººñºðòºë íü ñàìðààä ýíýõ¿¿ õººñèéã íü ãàëûí èë÷ýýð öîîðäóóëàí çàìðààñàí àíõäàã÷ ºðìèéã õýëäýã þì. Ñààñàí ñ¿¿ãýý ýõ õºðºíãºíä õéèæ, èñãýëýí ìºðò뺺 àìòòàé, ñàãóóí àéðàã õººð÷ áîëñíû äàðàà 3500 îð÷èì á¿ëýýä çîõèõ õýìæýýãýýð óñ õèéñíèé äàðàà äàõèæ áàñ 1000 îð÷èì á¿ëáýë òîñ íü ÿëãàðíà.¯¿íèéã áàñ öàãààí òîñ ãýíý. Öàãààí òîñ áîë øàð òîñ õèéõ ýõ ìàòåðèàë áîëäîã. Öàãààí òîñîî òîãîîíäîî õàéëóóëààä ÿëãàðóóëæ àâñàí öýâýð òóíãàëàã øàð ºíãºòýé øèíãýí áîäèñûã øàð ãýíý. Øàð òîñûã ¿íýý, õîíü, ÿìàà, òýìýýíèé ñ¿¿íýýñ áîëîâñðóóëæ àâäàã áèëýý.Áàñ øàð òîñ àâàõäàà ãîëäóó õü¸ð ç¿éëèéí àðãà ÿâöûã õýðýãëýäýã þì. Íýã ç¿éë íü ¿íýý, õîíü, ÿìàà, òýìýýíèé ñ¿¿ã àéðàã á¿ëæ öàãààí òîñ àâàõ áà íºãºº àðãà íü ãîëäóó ¿íýýíèé ñ¿¿íèé纺õèéã ýð÷ýýæ öàãààí òîñ àâààä øàð òîñ õàéëóóëäàã áàéíà.¯íýýíèé ñ¿¿íèé øàð òîñ íü òýãø ÷àíàðòàé òóë àëòàí øàðãàë ºíãºòýé áàéäàã.Õîíèíû ñ¿¿íèé øàð òîñ íü õàëóóí ÷àíàðòàé òóë óëáàð øàð ºíãºòýé áàéäàã.ßìààíû ñ¿¿íèé øàð òîñ íü ñýð¿¿âòýð ÷àíàðòàé áîëîõîîð øàðãàë ºíãºòýé áàéäàã áà õàðèí òýìýýíèé ñ¿¿íèé øàð òîñ íü ñýð¿¿í ÷àíàðòàé áîëîõîîð öàãààâòàð ºíãºòýé áàéäàã.Øàð òîñûã ìîíãîë ýìíýëýãò èäýýíèé îõü ìàíëàé ãýæ íîòîëæýý.Õºëäºæ áýðòñýí, öàñ áîðîîíä æèõýðñýí, öàñ ìºñòýé ãîë óñàíä óíàæ ÷ºìºã õºðñºí õ¿í øàð òîñûã àðõè ëóãàà óóëãàâàë ò¿ðãýí òóñ áîëæ ÷àäíà.
Øàð òîñûã ÿëãàðóóëàí àâñíû äàðàà ò¿¿íèé äîîð ¿ëäñýí øàðíãóé öàãààâòàð ºí㺠á¿õèé õóñìûã öºöãèé ãýíý. Öºöãèé áîë õîð òàéëàõ ÷àäàëòàé òóë èäâýýñ àëèâàà íîãîîíû õîð áóÿó óñ õàðøñàí, õ¿òýíä æèãíýñýí, ÷èéãòýæ öàíõààäñàí çýðýãò òóñëàíà. Ò¿¿õèé ñ¿¿ãýý òîãîîíä õèéæ 纺ëºí ãàëä îðèîæ ñàìðàí õººñð¿¿ëæ, õºðñë¿¿ëýýä öàðöààí àâñàí õºðñèéã ºðºì ãýíý. ªðìèéã ìàíàé îðîíä õººð¿¿ëñýí ºðºì, õàòààñàí ºðºì, òàðõàà ºðºì, õºøººñºí ºðºì, ò¿¿õèé ºðºì ãýõ ìýò ÿíç á¿ðýýð íýðëýäýã áèëýý.ªðºìèéã ¿íýý, õîíü, ÿìàà, èíãýíèé ñ¿¿ãýýð õèéíý.
Áÿñëàãèéã ò¿¿õèéí ñ¿¿íèé ýñâýë áîëñîí ñ¿¿íèé áÿñëàãààð õèéæ áîëíî. Ò¿¿õíèé ñ¿¿ãýýð õèéõäýý òîãîîíäîî ñ¿¿ãýý õèéæ 纺ëºí ãàë äýýð õººð¿¿ëýýä ñ¿¿ íü íýëýýä áóöàëñàí òîãîîí äàõü ñ¿¿íèé àðàâíû íýãèéí õàðüöààãààð àéðàã õèéâýë áóöàëñàí ñ¿¿ íü äîðîî ýýäíý. Ýíý ýýäìýãýý áºñ ø¿¿ìýëä õèéæ øàð óñûã íü ø¿¿ð¿¿ëýýä äºðâºëæèí öàãààí áºñºíä áîîæ öýâýð ìîäîí õàâòñàíä òàâüæ äýýðýýýñ íü õ¿íä þìààð äàðæ àãøààñíû äàðàà ãàðãàâàë áÿñëàã áîëíî.Áîëñîí ñ¿¿íèé áÿñëàãèéã õèéõäýý ñ¿¿ãýý õººð¿¿ëýí ºðºì àâààä ¿ëäñýí ñ¿¿ã äàõèí áóöàëãàæ äýýðõ àðãààð áÿñëàã õèéõèéã õýëíý. Áîëñîí ñ¿¿íèé áÿñëàã íü óëáàð ºíãºòýé áà õàðèí ò¿¿õèé ñ¿¿íèé áÿñëàã íü öàãààâòàð øàðàíãóé ºíãºòýé. Áÿñëàãàà õýð÷èæ õàòààæ áîëíî. Õàðèí õàòñàí áÿñëàãèéã õ¿éòýí óñàíä àðâààä öàã áàéëãàâàë äàõèí øèíý áÿñëàã ìýò 纺ëºðíº. Áÿñëàãèéã ãîäóó õîíü , ÿìààíû ñ¿¿ãýýð õèéäýã þì. Ýñâýë ºðºìèéã íü àâñàí ÿìàð ÷ ñ¿¿ãýýð õèéæ áîëíî. Ýýçãèéã õèéõäýý õîíü ÿìààíû ñ¿¿ãýýð õèéäýã áà ñ¿¿í õóðóóä õèéõýä àâñàí øàð óñ, ñ¿¿í õóðóóä õèéäýã ýýäñýí ñ¿¿ã ãàë äýýð 纺ëºí áóöàëãàæ àãøèð÷ ºòãºðñºí ç¿ëèéã ø¿¿ð¿¿ëýí áºìáèéëãºæ õàòààñíèéã ýýçãèé ãýäýã þì. Ýýçãèé áîë õàòààõàä õÿëáàð, õàäãàëàõàä ýâäðýõã¿é, àâ÷ ÿâàõàä äºõºì òóë ìàíàé ìîíãîë÷óóä ýðòíýýñ àÿí äàéíä õîîë õ¿íñ õèéäýã àæýý. Áàñ àðèñàí òóëìàíä óñ õèéãýýä õýäýí àòãà ýýçãèé õèéæ ìîðèíäîî ãàçãàëàí óóñàæ õîîðìîã áîëãîîä óóäàã ÿâäàë ÷ áàéíà. Ìàíàé îðîíä àéðãèéã ãîëäóó ¿íýýíèé ñ¿¿ãýýð áîëîâñðóóëäàã áºãººä ìºí õîíü ÿìàà, èíãýíèé ñ¿¿ãýýð ÷ áîëîâñðóóëäàã. Àéðãèéã áîëîâñðóóëàí ýñãýõýä ýõ õºðºíãèéã àéðàãíààñ àâààä õèéõ ýñâýë ººðòººí èõ õºðºí㺠áîëâñðóóëäàã. Ýõ õºðºí㺠áîëîâñðóóëàõäàà íýã íü õàð àðõèíû õºðºí㺺ñ òàâàí çóóí ãðàìì àâ÷ öýâýð öàãààí áºñ ñàâàíä õèéãýýä ñ¿¿ íýìæ çóóðàí ýñãýäýã. ͺ㺺 íü ø¿¿ðõèé áîëãîñîí ìîíãîë àìóó áóþó ø¿ëõèé 2-3 ëàíãèéí äýýð íýã ëàí õàð àðõèéã õîëüæ äýýð íü ñ¿¿ãýý õèéæ çóóðààä öýâýðõýí áèò¿¿ ñàâàíä õèéæ òàãëààä 15 ãðàäóñààñ äýýø äóëààíä òàâèâàë 25 öàãò áóþó ýñõ¿ë 2-3 ºäºðò ýñýõ áèëýý. ¯¿íèéã ýõ õºðºí㺠ãýäýã. Àéðãèéã õºðºíãèéã ýñãýõýä äóëààíû õýìæýýã òîõèðóóëàõ áà ìàø öýâýð áàéëãàõ áà õèéæ áàéãàà ñàâ òàã çýðãèéí öýâýð áàéäëûã ìàø ñàéí àíõààðàõ ¸ñòîé. Õýðýâ áîõèð ç¿éëä õèéâýë õºðºí㺠íü ýñýõã¿é. Áóðóóãààð ýñãýâýë óñìàãòàí, ýâã¿é ¿íýðòýé áàéíà. Ýíýõ¿¿ ýññýí õºðºí㺠äýýð ñààñàí ñ¿¿ãýý íýìáýë àéðàã áîëíî. Òýãýõýýð õàìãèéí ãîë íü õºðºí㺺 ñàéí ãàðãàí àâàõ õýðýãòýé. Àéðãàà òîì ñàâàíä õèéæ á¿ëýýä öàãààí òîñûã íü ÿëãàí àâ÷ ¿ëäñýí àéðãààð íü ñààëèéí àðõè íýðäýã áàéíà.
Òàðãèéã åðºíõèéäýý áîëñîí ñ¿¿ãýýð õèéäýã þì. Òàðàã á¿ðýõäýý ýõëýýä õºðºí㺠õýðýãòýé áàéäàã áà áàñ àéðàãòàé àäèë õºðºí㺠õýðýãëýíý. Õàëààñàí ñ¿¿í äýýðýý õºðºí㺺 õèéãýýä ñàéí õóòãàæ á¿ëýýä ÷àíãà òàãëàæ 35-40 ãðàäóñûí äóëààíä õºäºë㺺íã¿é òàâèíà. 1-3 öàãèéí äàðàà òàðàã á¿ðýëäýíý. Òàðàãèéã àéðàã øèã á¿ëæ áîëîõã¿é. Õºðºí㺠õèéãýýä õàëóóí íü èõ áîë òàðàã íü øàð óñ õèé ÿëãàðíà. Òàðàã áîë èñãýëýí áºãººä ñ¿¿íèé àìòòàé, Èäýõýä ñîíèí òààòàé, çîõèìæòîé ñàíàãääàã áèëýý. Îëîí òºðëèéí ìàëûí ñ¿¿ãýýð áîëîâñðóóëñàí àéðãààð íýðæ ãàðãàñàí àðõèéã ìàíàéõàí ñààëèéí àðõè ãýäýã áèëýý. Ñààëèéí àðõèéã áàñ ìàëûí àðõèé, íýðìýë àðõèé, àéðãèéí àðõè, ìîíãîë àðõè ãýæ ÿíç á¿ðýýð íýðëýäýã. Àéðãààð àðõèé íýðýõ ÿâöûã ìàíàéõàí òîãîî íýðýõ ãýíý. Ìàíàéõàí åðºíõèéäýý õî¸ð ÿíçààð àðõè íýðäýã áà á¿ðõýýðýýð íýðýõ àðãà áîëîõ áà õàðèí íºãºº àðãà íü öîðãîîð íýðýõ àðãà ãýäýã. Á¿ðõýýðýýð íýðýõýä áàñ áèò¿¿ íýðýõ áà çàäãàé íýðýõ ãýñýí õî¸ð ç¿éë áàéäàã. Áèò¿¿ íýðýõýä õàéñàí òîãîî õýðýãëýíý. Çàäãàé íýðýõýä á¿ðõýýðèéí õàæóóäàà öîðãîòîé áºãººä õàëáàãà ìýò çóóâàí äóãàðàã õýëáýðòýé öîðãîòîé çîëãîæ íèéëýõ ãîðâè çóðààñ á¿õèé òîñãóóðòàé áàéíà. Áóñàä íü áèò¿¿ íýðýëòòýé àäèë áàéäàã. Àðõèé íýðýõäýý òîãîîãîî òàâüæ á¿ëñýí àéðãàà òîãîîíäîî äýýð äóíäóóðààñ äýýø áÿëõòàë õèé, äýýð íü äýýðýý øóâòàí, äîðîî ñàðâóó ñóóëãà øèã õýëáýðòýé õî¸ð òîõîé ºíäºð á¿ðõ òàâüæ óóëçâàðûã íü ñàéí áýõýëíý. Äàðàà íü ãàëàà íýìæ àéðàã íü áóöàëæ àðõèëàã á¿ðýëäýõ¿¿í íü óóðøèí äýãäýæ õ¿éòýí óñ á¿õèé ¸ðîîëä íü äóñàë áîëîí öîðãîîð ãîîæèæ õóâèíä àðõè á¿ðýëäýíý. ĺíãºæ ãîîæüñîí àðõè õ¿÷ýýð ñóëìàã áàéíà. ¯¿íèéã íü ñóâñ ãýíý. Ñóâñàà á¿öààí íýðâýë ñàéí àðõè áîëíî. Òîãîîíäîõ óñ 30 ãðàäóñ áîëáîë äàõèí õ¿éòýí óñààð ñîëèí ä¿¿ðãýíý. Èíãýõýýð íýã àðõè íýðýõýä 6-7 óäàà óñ ñîëèíî. Ãýõäýý óñûã èõ ñîëèõ òóòàì èë¿¿ ñóë áîëäîã. Ñààëèéí àðõè íýðæ àâààä ¿ëäñýíèéã íü öàãàà áà öàãààãàà óóòàíä õèéæ ìîäîíä òàâüæ äýýðýýñ íü õ¿íä ç¿éëýýð äàðàõàä øàð óñ ãàð÷ ò¿¿íèé ¿ëäñýíèéã íü ààðö ãýíý. Ø¿¿ñýí øàõàæ àâñàí ààðöàà ãàðãàà ÿìàð íýã ç¿éëýýð äºðâºëæèí ýñâýë ÿíç ÿíçûí ä¿ðñ ¿¿ñãýæ ç¿ñýæ õàòààñíûã ààðóóë ãýíý. Ààðöàí äîòðîî ÷èõýð çýðýã àìò îðóóëæ áîëíî.
|
